Anlamı
birinin durumuna belli etmemeye çalışarak gülümsemek:
'Sanki yarım ağız söylediğimi anlamış gibi bıyık altından gülerek şöyle bir süzüyor beni.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Bıyık altından gülmek, birinin durumuna belli etmemeye çalışarak gülümsemektir. Kişi karşısındakinin bir hatasına, bir saflığına ya da bir telaşına güler, ama bunu açık etmek istemez. Gülümseme gizlidir; dudak kıpırdar, ama yüz ciddi kalmaya çalışır. Bıyık burada ağzın üstünü örten bir perde gibidir: gülüş onun altında saklanır. Kalıp bir alayı, bir küçümsemeyi ya da hafif bir eğlenmeyi anlatabilir. Ümit'in kaleminden bir tanık da sözlükte yer alır. Gülümseyen kişi kimi zaman karşısındakinden fazlasını bildiğini de sezdirir. Kalıbın öznesi gülen kişidir; gülünen durum -e ekiyle anılabilir: onun telaşına bıyık altından güldü. Söz bir toplantıda, bir pazarlıkta ya da bir aile sofrasında yaşanan küçük bir anı canlandırır.
Örnek Cümleler
- Patron, yeni stajyerin kahveye şeker yerine tuz koyduğunu görünce bıyık altından güldü, bir şey söylemedi.
- Torununun yalanını hemen anlayan dede, bıyık altından gülerek onu dinlemeyi sürdürdü.
- Rakibinin hazırlıksız geldiğini fark eden avukat, duruşma boyunca bıyık altından gülüyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sanki yarım ağız söylediğimi anlamış gibi bıyık altından gülerek şöyle bir süzüyor beni cümlesinde konuşan bir şeyi yarım ağızla, yani istemeye istemeye, gönülsüzce söylemiştir. Karşısındaki bu gönülsüzlüğü sezmiş gibi belli etmeden gülümser; süzmek, bu gülümsemeye bir tartma havası katar.
Söylenir. Bıyık yalnız bir görüntüdür; gülüşün saklandığı yeri anlatır. Kalıp bir kadın için de, bıyıksız bir genç için de, hatta bir çocuk için de kurulabilir; anlatılan, gülümsemenin gizlenmesidir.
İçin için gülmek de belli etmeden, gizli gizli gülmektir ve anlamca çok yakındır. Bıyık altından gülmek ise bu gülüşü birinin durumuna bağlar; bir alay ya da bir küçümseme taşıyabilir. Biri bir sevinci de anlatabilir, öteki daha çok bir eğlenmeyi.