Anlamı
ipek böceği yetiştirmek.
Detaylı Açıklama
Böcek çıkarmak, ipek böceği yetiştirmektir. Kalıp ipek böcekçiliği yapan ailelerin, bir mevsim boyunca böcekleri besleyip koza aldıklarını anlatır. Böcekler dut yaprağıyla beslenir; yetiştirici her gün taze yaprak toplar ve böceklerin önüne serer. Bu iş emek, sabır ve dikkat ister. Böceklerin bulunduğu oda temiz ve ılık tutulur. Kalıp bir geçim yolunu, bir mevsimlik işi ya da bir aile geleneğini anlatabilir. Kalıbın öznesi yetiştiren kişidir: bu yıl köyde herkes böcek çıkardı. Söz ipek böcekçiliğinin yapıldığı yerlerde, bir yılın ürününü anlatırken akla gelir. Koza satışı ailenin yıllık gelirinin önemli bir parçası olabilir. Mevsim ilkbaharda başlar ve böcekler birkaç hafta içinde büyür. Kalıp emeğin, ürünün ve bir köy yaşamının birlikte anıldığı bir sözdür.
Örnek Cümleler
- Dedemler her bahar böcek çıkarır, koza satışından aldıkları parayla kışlık erzaklarını alırdı.
- Dut yaprağı toplamak için sabahın erken saatinde kalkan annem, o yıl evin üst katında böcek çıkarıyordu.
- Köyde artık kimse böcek çıkarmadığı için eski dut ağaçları budanmadan kalmıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıpta anılan böcek ipek böceğidir. Bu böceğin tırtılı dut yaprağıyla beslenir ve koza örer; koza ipeğin hammaddesidir. Böcek çıkarmak, bu süreci baştan sona yürütüp koza elde etmektir.
Çıkarmak burada yetiştirmek, ürün elde etmek anlamındadır: civciv çıkarmak gibi. Kişi böcekleri besler, büyütür ve sonunda koza alır. Fiil bu emeğin sonunda bir ürün elde edildiğini anlatır.
Askıya çıkmak, ipek böceğinin koza sarmak üzere dallara çıkmasıdır; yetiştirici bu dalları önceden hazırlar. Böcek çıkarmak ise bütün yetiştirme işini anlatır. Askıya çıkış, böcek çıkarmanın son aşamalarından biridir.