Anlamı
1) acındırıcı, çaresiz bir durumda kalmak:
'Biraz düşündükten sonra ağır ağır başını eğip yere baktı ve boynunu büktü.' -Y. Z. Ortaç. 2) bir durumu, bir işi ister istemez kabul etmek:
'Şoför yine boynunu büktü, 'O yürüyemezse, ben de yürüyemem ne yapayım?' der gibi yüzüme baktı.' -N. Hikmet. 3) bitki canlılığını yitirmek.
Detaylı Açıklama
Boynunu bükmek üç anlamda kullanılır. Birincisi acındırıcı, çaresiz bir durumda kalmaktır; Ortaç bu anlamı başını eğip yere bakan birinin görüntüsüyle verir. İkincisi bir durumu, bir işi ister istemez kabul etmektir; Nâzım Hikmet'in şoförü yapacak bir şey olmadığını bilerek boynunu büker. Üçüncüsü bir bitkinin canlılığını yitirmesidir: susuz kalan çiçek boynunu büker. Üç anlam aynı beden duruşundan doğar: baş öne eğilir, boyun bükülür. İnsanda bu duruş bir çaresizliği ya da bir kabullenmeyi, bitkide ise bir solgunluğu anlatır. Kalıp yetimlerin, yoksulların ya da haksızlığa uğrayanların hâlini anlatırken acıma uyandırabilir. Boyun bükmek biçimi de aynı anlamda kullanılır. Cümlede bir bitki anılıyorsa üçüncü anlam öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Babası hapse girince okul harçlığı kesilen çocuk, kantinin önünde boynunu büküp bekliyordu.
- Zam isteği reddedilen işçiler boyunlarını büktü, bir yıl daha eski ücretle çalışmayı kabul etti.
- Tatilden dönen ev sahibi, sulanmayan saksılardaki fesleğenlerin boynunu büktüğünü gördü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Biraz düşündükten sonra ağır ağır başını eğip yere baktı ve boynunu büktü cümlesinde kişi bir çaresizlik içindedir. Başı eğmek, yere bakmak ve boyun bükmek art arda gelerek acındırıcı bir duruşu adım adım kurar.
Şoför yine boynunu büktü, «O yürüyemezse, ben de yürüyemem ne yapayım?» der gibi yüzüme baktı cümlesinde şoför, elinde olmayan bir durumu kabullenir. Kalıp ikinci anlamda, ister istemez kabul etmek anlamında geçer.
Boynuz eğmek, istemeyerek uymak, karşı tarafın gücünü kabul etmektir. Boynunu bükmek de ikinci anlamıyla bir durumu ister istemez kabul etmeyi anlatır. Biri bir güce boyun eğmeyi, öteki bir duruma razı olmayı öne çıkarır.