Anlamı
hlk. çekip gitmek:
'Daha bir ay tutunamazlar, boyunlarını kırarlar deniliyordu.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Boynunu kırmak, halk ağzında çekip gitmektir. Kişi bulunduğu yeri, bir işi ya da bir topluluğu bırakıp ayrılır. Söz bir gidişin sessizliğini, kimi zaman da bir yenilgiyi taşır: tutunamayan biri boynunu kırıp gider. Seyfettin kalıbı, bir yerde bir aydan fazla tutunamayacağı düşünülen kişiler için kullanır. Kalıp bir işçinin işi bırakmasını, bir kiracının evden ayrılmasını ya da bir misafirin habersizce gitmesini anlatabilir. Kırmak fiili boynun öne eğilişini, başını eğerek çıkıp gitmeyi düşündürür. Söz bir küçümseme de taşıyabilir: dayanamadı, boynunu kırdı gitti. Aynı sözcüklerle kurulan boyun kırmak ise saygıyla baş eğmektir; iki kalıbın anlamları birbirinden ayrıdır. Söz kırsal konuşmada daha canlı bir yer tutar.
Örnek Cümleler
- Ağır işe iki hafta dayanabilen yeni kalfa bir sabah boynunu kırıp köyüne döndü.
- Kirayı üç ay ödemeyen kiracı, bir gece eşyalarını toplayıp boynunu kırdı.
- Davetteki tartışmadan sonra kimseye veda etmeden boynunu kıran misafir, bir daha o eve uğramadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Daha bir ay tutunamazlar, boyunlarını kırarlar deniliyordu cümlesinde bazı kişilerin bir yerde uzun süre kalamayacağı öngörülür. Kalıp onların tutunamayıp çekip gideceklerini anlatır; söyleyiş bir küçümseme taşır ve onların dayanıksızlığını vurgular.
Boyun kırmak, saygı duyulan birinin karşısında ayaktayken başı öne bükmektir; bir saygı hareketidir. Boynunu kırmak ise çekip gitmektir. Boyun sözcüğüne iyelik ve belirtme ekleri gelince kalıbın anlamı bütünüyle başkalaşır; iki kalıp yalnız sözcük olarak yakındır.
Tası tarağı toplamak, her türlü ilişkiyi kesmek üzere hazırlanmaktır; eşyalar toplanır, vedalar düşünülür. Boynunu kırmak ise bu hazırlıktan sonraki adımdır: kişi kapıdan çıkar ve uzaklaşır. Söz böylece yolculuğun ilk adımını anlatır.