Anlamı
1) sümüğünü çekmek:
'Madam, küçük bir çocuk gibi burnunu çekerek eliyle içerideki odayı gösteriyor.' -A. Ümit. 2) mec. umduğunu bulamamak, amacına ulaşamamak.
Detaylı Açıklama
Burnunu çekmek iki anlamda kullanılır. Birincisi sümüğünü çekmektir: üşüyen, ağlayan ya da nezle olan biri burnunu çeker. Ümit kalıbı, ağlamaklı bir hâlde eliyle bir odayı gösteren bir kadını anlatırken kullanır. İkincisi mecaz anlamdır: umduğunu bulamamak, amacına ulaşamamak. Kişi bir şey beklemiş, bir şey için uğraşmıştır; ama elde edemez ve geride kalır: o da burnunu çekip kaldı. Bir mirastan pay bekleyen, bir terfiyi umut eden ya da bir yarışmadan ödül bekleyen kişi böyle kalabilir. İki anlam arasında bir bağ sezilebilir: umduğunu bulamayan kişi, ağlayan bir çocuk gibi geride kalır. Hangi anlamın kastedildiğini cümlenin bağlamı belirler; ikinci anlamda söz, beklentisi boşa çıkan birinin ardından konuşulurken duyulur.
Örnek Cümleler
- Soğuk havada otobüs bekleyen çocuk, mendili olmadığı için durmadan burnunu çekiyordu.
- Zengin amcalarının mirasından pay bekleyen yeğenler, vasiyet okununca burunlarını çekip kaldılar.
- Terfi listesinde adını göremeyen memur, başkalarının kutlamasını izleyip burnunu çekti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Madam, küçük bir çocuk gibi burnunu çekerek eliyle içerideki odayı gösteriyor cümlesinde kalıp birinci anlamdadır. Ağlamaklı ya da üzgün bir kadın, burnunu çekerken eliyle bir yeri gösterir; benzetme onun çaresizliğini vurgular.
Eli boş dönmek, umduğunu alamadan dönmektir; bir yere gidip gelişi anlatır. Burnunu çekmek ise ikinci anlamıyla aynı hayal kırıklığını, bir yere gitmeyi gerektirmeden anlatır ve buna hafif bir alay katar.
Bu atasözü, çok değerli şeylerin ancak rastlantıyla ele geçtiğini söyler; aramanın her zaman sonuç vermeyeceğini hatırlatır. Burnunu çekmek de beklenen şeyin gelmediği durumu anlatır. Atasözü bir gerçeği, deyim onun yaşanışını gösterir.