Anlamı
gönül ululuğu göstermek:
'İnsan yaptığı işler ve bıraktığı eserlerle büyüklüğünü gösterir.' -A. Gündüz.
Detaylı Açıklama
Büyüklük göstermek, gönül ululuğu göstermektir. Kişi bir kırgınlığı, bir haksızlığı ya da bir kusuru büyütmez; karşısındakine geniş bir yürekle davranır. Özür dileyeni bağışlamak, borcunu ödeyemeyene süre tanımak, rakibinin başarısını kutlamak böyle davranışlardır. Gönül ululuğu, kişinin kendi çıkarını ya da kırgınlığını bir yana bırakabilmesidir. Kalıp bir övgü taşır ve davranışı yapanın değerini öne çıkarır. Söz bir ricanın içinde de kullanılır: büyüklük gösterin, bu seferlik affedin. Davranış bir aile içinde, bir iş yerinde, bir mahallede ya da bir spor karşılaşmasında görülebilir. Karşıdaki kişi bir yakın da olabilir, bir rakip ya da bir yabancı da. Kalıp bir kez yapılan bir davranış için de, kişinin genel tutumu için de söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Finali kaybeden takımın kaptanı, rakip oyuncuları tek tek kutlayarak büyüklük gösterdi.
- Kendisini mahkemeye veren eski ortağı zor duruma düşünce ona iş veren tüccar, büyüklük gösterdi.
- Çocuklarının topla kırdığı cam için özür dileyen anne, komşusundan büyüklük gösterip bu seferlik affetmesini rica etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İnsan yaptığı işler ve bıraktığı eserlerle büyüklüğünü gösterir cümlesinde büyüklük, kişinin değeridir. Bu değer yapılan işlerle ve geride bırakılan eserlerle ortaya çıkar. Kalıp burada iyelik ekiyle kurulur ve bir kişinin kendi büyüklüğünü ortaya koymasını anlatır.
Büyüklük taslamak, üstünlük gösterme çabası ve böbürlenmedir; büyüklük orada bir gösteriştir. Büyüklük göstermek ise gönül ululuğunun davranışa dökülmesidir. Aynı sözcükle kurulan iki kalıptan biri övgü, öteki yergi taşır.
Bu atasözü, kötü bir davranışa aynıyla karşılık vermek yerine affetmenin en büyük erdem olduğunu söyler. Bağışlamak da gönül ululuğunun bir biçimidir; büyüklük gösteren kişi böyle davranabilir. Atasözü bağışlamayı öğütler, kalıp ise onu yapanı niteler.