Anlamı
gururlanıp üstünlük taslamak:
'Bir eski muallime olan annem, istese de büyüklük satamazdı, elinden gelmezdi.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Büyüklük satmak, gururlanıp üstünlük taslamaktır. Kişi kendini çevresindekilerden yüksekte görür ve bunu tavrıyla belli eder: selamı yukarıdan alır, sözü keser, başkalarının emeğini küçümser. Kalıpta iki öge bir aradadır: gururlanmak ve bu gururu başkalarına karşı bir üstünlük gibi ortaya koymak. Gurur bir makamdan, bir servetten, bir soydan, bir unvandan ya da bir başarıdan beslenebilir. Söz bir yergi taşır; konuşan bu tavrı onaylamadığını belli eder. Yeni bir makama gelen bir yönetici, birden zenginleşen bir komşu ya da ünlü bir akrabasıyla övünen biri böyle anılabilir. Kemal kalıbı bir anne portresinde kullanır. Söz bir uyarı olarak da duyulur: bize büyüklük satma, seni çocukluğundan tanırız.
Örnek Cümleler
- Müdür yardımcılığına getirilince eski arkadaşlarına büyüklük satmaya başlayan memur, kısa sürede yalnız kaldı.
- Piyangodan para çıkınca mahalle kahvesine uğramaz olan komşumuz, karşılaştığı herkese büyüklük satıyordu.
- Ünlü bir ressamın torunu olduğunu her fırsatta anlatan öğrenci, sınıf arkadaşlarına büyüklük satıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir eski muallime olan annem, istese de büyüklük satamazdı, elinden gelmezdi cümlesinde konuşan, annesinin üstünlük taslamayı beceremediğini söyler. İstese de ve elinden gelmezdi sözleri, bu tavrın ona hiç uymadığını vurgular. Kalıp burada olumsuz biçimde bir övgü taşır.
Satmak burada bir şeyi gösterişle ortaya koymak, onu başkalarına kabul ettirmeye çalışmaktır. Çalım satmak, tafra satmak, azamet satmak da aynı yoldan kurulur. Kişi üstünlüğünü pazara çıkarılmış bir mal gibi herkesin önüne serer.
Bu atasözü, bilgisiz olanın üstün görünmek için kasıldığını söyler. Büyüklük satan kişi de üstünlüğünü tavrıyla ortaya koyar. Atasözü bu tavrın ardındaki boşluğa dikkat çeker; kalıp ise yalnız tavrı anlatır.