Anlamı
hırsızlık yapmak:
'Müşteri ise her zamanki oyunbazlığıyla çalıp çırptıklarını eve yığıyordu.' -İ. O. Anar.
Detaylı Açıklama
Çalıp çırpmak, hırsızlık yapmaktır. Çalınan şeyler ufak tefek eşyalar, yiyecekler, paralar ya da değerli mallar olabilir; kalıp çalınanın değerini belirtmez. Hırsızlık bir kez yapılmış olabilir, alışkanlığa dönüşmüş de olabilir. Hırsızlığı yapan bir kişi, bir çete ya da görevini kötüye kullanan bir memur olabilir. Hırsızlığın yapıldığı yer bir ev, bir dükkân, bir bahçe ya da bir kurum olabilir; çalınan mal bir kişiye de ait olabilir, kamuya da. Kalıp çalınan şeyleri sıfat-fiille de anlatabilir: çalıp çırptıkları. Söz bir kınama taşır; kimi zaman şakayla, küçük aşırmaları anlatırken de söylenir. Çalınanın sahibi bir komşu, bir işveren, bir devlet kurumu ya da hiç tanınmayan biri olabilir. Bir haberde, bir mahkeme tutanağında ya da bir aile içi konuşmada geçebilir. Çalanın yakalanıp yakalanmadığı kalıpta yer almaz.
Örnek Cümleler
- Gece bekçisi, fabrikanın deposundan çalıp çırptığı bakır kabloları hurdacıya satarken yakalandı.
- Mahallenin haylaz çocukları, bostandan çalıp çırptıkları karpuzları dere kenarında yiyorlardı.
- Belediyenin ihalelerinden yıllarca çalıp çırpan memur, sonunda yakalanıp mahkemeye çıkarıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta çalınanlar eve yığılır: müşteri ise her zamanki oyunbazlığıyla çalıp çırptıklarını eve yığıyordu. Her zamanki sözü, kişinin bu işi alışkanlık hâline getirdiğini gösterir. Kalıp burada çalınan şeyleri anlatan bir sıfat-fiil biçiminde geçer.
Çırpmak, çalmak ile yan yana gelerek bir ikileme kurar. İkileme eylemi pekiştirir ve hırsızlığın oraya buraya uzandığını hissettirebilir. Benzer kuruluş yiyip içmek, yırtıp atmak gibi ikilemelerde de görülür.
Bu atasözü, çalıp çırpmayı alışkanlık edinen kimsenin yakalanıp ceza göre göre insanlıktan çıktığını söyler. Deyim hırsızlığı anlatır; atasözü bu işin sürüp gitmesinin kişiye neye mal olduğunu gösterir. Bostana dadanan eşek, aynı yere tekrar tekrar giden hırsızın yerini tutar.