Deyim

Can Cana, Baş Başa Ne Demek?

Anlamı

1) bir tehlike anında herkesin kendi canının, kendi başının kaygısına düştüğünü anlatan bir söz:
'Gecenin karanlığında bütün bir mahalle donanma fişekleri gibi ateş almış. Sokaklarda herkes can cana, baş başa... Tulumbacı naraları, çığlıklar, borular.' -R. N. Güntekin. 2) birbirini seven iki kişi bir arada yalnız olarak.

Detaylı Açıklama

Can cana, baş başa iki ayrı anlamda kullanılır. Birincisi bir tehlike anını anlatır: herkes kendi canının, kendi başının kaygısına düşmüştür. Yangın, deprem, baskın ya da bir kargaşa sırasında insanlar birbirine bakamaz, her biri kendini kurtarmaya çalışır. Bu anlamda söz bir kınama değil, o anın tespitidir. İkinci anlam bambaşka bir sahne kurar: birbirini seven iki kişi bir arada ve yalnızdır. Bir sevgili çifti, yeni evliler ya da uzun bir ayrılıktan sonra kavuşan eşler böyle nitelenebilir. İkinci anlamda iki koşul vardır: kişiler birbirini sever ve yanlarında kimse yoktur. Bir felaket sahnesinde birinci, bir buluşma sahnesinde ikinci anlam kastedilir. Kalıbın iki parçası arasına virgül girer.

Örnek Cümleler

  1. Fabrikada yangın alarmı çalınca işçiler can cana, baş başa kapılara koştu; kimse kimseyi beklemedi.
  2. Deprem gecesi apartman merdivenlerinde herkes can cana, baş başaydı; çocuğunu kucaklayan anneler bile itilip kakılıyordu.
  3. Yıllar sonra kavuşan yaşlı çift, bahçedeki çardakta can cana, baş başa akşam çayını içti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Güntekin'in bir metninde gecenin karanlığında bütün bir mahalle ateş almıştır; sokaklarda herkes can cana, baş başadır, tulumbacı naraları, çığlıklar ve borular duyulur. Kalıp burada yangın sırasında herkesin kendi canının kaygısına düştüğünü gösterir.

Atasözü, herkesin başının çaresine bakmasını, gücü yetmeyenin başına geleceğe katlanmasını söyler. Kalıbın birinci anlamı da herkesin kendi canının kaygısına düştüğü bir anı anlatır. Atasözü bu tutumu dile getiren bir söz, kalıp ise o anın betimlemesidir.

Baş başa, iki kişinin yanlarında başkası olmadan birlikte bulunmasını anlatır; yalnızlık bu sözün kendisinde vardır. İkinci anlamı ayıran, bir araya gelen iki kişinin birbirini sevmesi ve aralarındaki yakınlıktır. Can cana sözü de bu yakınlığı pekiştirir.