Deyim

Can Kaygısına Düşmek Ne Demek?

Anlamı

her şeyden vazgeçip sadece kendi hayatını koruma veya kurtarma çabasında olmak.

Detaylı Açıklama

Can kaygısına düşmek, her şeyden vazgeçip yalnız kendi hayatını koruma ya da kurtarma çabasında olmaktır. Kişi malını, işini, hatta yanındakileri düşünecek durumda değildir. Bir yangın, bir sel, bir savaş ya da ağır bir salgın böyle bir kaygı doğurabilir. Kalıptaki iki öğe birlikte bulunur: öteki her şeyin bırakılması ve yalnız canın düşünülmesi. Kişi canını korumaya da, tehlikenin içinden kurtarmaya da çalışıyor olabilir; kalıp ikisini birlikte anar. Söyleyen bu hâli anlayışla da, sitemle de anlatabilir. Bir kasabanın, bir geminin yolcularının ya da bir ordunun hâli de böyle anlatılabilir: bütün kasaba can kaygısına düşmüştü. Kişinin sonunda kurtulup kurtulmadığını kalıp söylemez. Kaygı bir anda da doğabilir, günlerce de sürebilir.

Örnek Cümleler

  1. Gemi su almaya başlayınca yolcular bavullarını bırakıp can kaygısına düştü, herkes filikalara koştu.
  2. Bombardıman başlayınca köylüler hayvanlarını ve tarlalarını geride bırakıp can kaygısına düştüler.
  3. Salgının en ağır günlerinde dükkânını kapatıp dağ evine kapanan tüccar can kaygısına düşmüştü.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Can derdinde olmak, zor bir durumdan kurtulmaya çalışmayı anlatır; bu durum bir borç ya da bir dava da olabilir. Can kaygısına düşmek ise doğrudan hayatı koruma ya da kurtarma çabasıdır ve kişinin başka her şeyden vazgeçmesini içerir. Biri genel bir sıkıntıdan, öteki hayata yönelen tehlikeden söz eder.

Can cana, baş başanın birinci anlamı, bir tehlike anında herkesin kendi canının kaygısına düştüğünü anlatır. Can kaygısına düşmek bu hâli bir eylem olarak, kişiye ya da topluluğa bağlayarak söyler. Biri o anın görüntüsünü verir, öteki kişinin içine düştüğü durumu adlandırır.

Can cümleden aziz, kişiyi bütün öbürlerinin önüne koyan genel bir yargıdır. Can kaygısına düşen kişi de bu sıralamayı tehlike anında davranışıyla gösterir. Atasözü bir sıralama bildirir, deyim o sıralamanın bir an içinde görülmesini anlatır.