Anlamı
sevimli, hoş görünmek:
'Yok canım, öyle demişim demek, derken ne kadar da can olurdu.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Can olmak, sevimli, hoş görünmek anlamına gelir. Kişinin bir sözü, bir gülüşü, bir tavrı ya da bir hâli onu o anda sevimli kılar. Kalıp bir çocuk, bir genç kız, yaşlı bir adam ya da bir hayvan yavrusu için kurulabilir. Görünmek sözcüğü burada önemlidir: kişi sevimli görünür, bunu gören ise başkasıdır. Söz böylece bakan kişinin beğenisini ve içinden gelen sevgiyi de yansıtır. Sevimliliğin kaynağı kalıpta söylenmez; bir utanış, bir şaşkınlık ya da bir şeyi beceremeyiş de bir insanı can yapabilir. Söz bir anıyı anlatırken, bir fotoğrafa bakarken ya da bir çocuğun hâline gülerken kullanılabilir. Ünlemle birlikte söylendiğinde beğeni daha da güçlü duyulur: ne kadar da can! Kalıp güzellikten çok sevimliliği anlatır.
Örnek Cümleler
- Yeni dişleri çıkan bebek kaşığı ağzına götürürken yüzünü buruşturdukça öyle can oluyordu ki herkes gülüyordu.
- Dedem torunlarına askerlik anılarını anlatırken bıyığını burdukça ne kadar da can olurdu.
- Kırmızı paltosu ve kocaman gözlükleriyle kapıda beliren küçük kız, misafirlerin gözünde hemen can oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Buğra'nın bir cümlesinde biri, yok canım, öyle demişim demek, diye söylerken ne kadar da can olduğu anlatılır. Burada kişiyi sevimli gösteren, bu sözü söylerkenki hâlidir. Kalıp o anki tavrın hoşluğunu yakalar.
Şamama gibi, ufak tefek ve sevimli bir kimseyi niteler; sevimliliğin yanında küçüklük de vardır. Can olmak ise boyla ilgili bir şey söylemez, kişinin hoş ve sevimli görünmesini anlatır. Biri kişinin yapısını da anlatır, öteki yalnız görünüşünü.
Yüze gülmenin ikinci anlamı can olmaya yakındır: sevimli, alımlı görünmek. Ama yüze gülmenin birinci anlamı yalandan dost görünmektir ve bir olumsuzluk taşır. Can olmakta böyle bir anlam yoktur; kalıp yalnız sevimliliği anlatır.