Anlamı
1) zulmetmek, eziyet etmek:
'Yahu! Sen en az çirkin, en az can yakıcı bir usulle para çalan bir zavallıdan başka nesin?' -N. F. Kısakürek. 2) bir kimseyi büyük zarar ve ziyana sokmak; 3) üzmek, acı vermek:
'Ayrılık! Her vakit can yakar, ağlatır.' -A. Rasim.
Detaylı Açıklama
Bu deyim çok katmanlıdır ve hem fiziksel hem duygusal hem de maddi zarar verme anlamında kullanılabilir. Birine eziyet etmek, onu büyük sıkıntıya sokmak, derinden üzmek ya da ciddi zarara uğratmak bu sözle anlatılır. Bu yüzden yalnızca bedensel acıdan ibaret değildir; insanın içini acıtan, düzenini bozan, hayatını zorlaştıran her etki bu alanın içine girer. Deyimin tonu serttir ve çoğu zaman güçlü bir eleştiri taşır. Günlük konuşmada, ilişkilerde, toplumsal olaylarda ve ayrılık gibi duygusal konularda kolayca yer bulur. Basit bir rahatsızlıktan daha ağır bir etkiyi gösterir. Bu yüzden konuşmada derin zarar hissini kısa yoldan görünür kılar. Yani söz, anlık incinmeyi değil iz bırakan acıyı anlatır. Bu da onu çok güçlü kılar.
Örnek Cümleler
- Müdür bu karardan sonra iyice can yaktı.
- Annem telefonda "can yakmak" diye yakındı.
- Esnaf bu duruma çoktan "can yakmak" demeye başlamıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü yalnızca bedensel acıyı değil, ruhsal sarsıntıyı ve maddi kaybı da anlatabilecek kadar geniştir. Ortak nokta, derin ve hissedilir zarar vermesidir.
Can sıkmak daha hafif huzursuzluk ve bunaltı anlatabilir; can yakmak ise daha ağır, daha etkili ve kalıcı zarar hissi taşır.
Ayrılık, ihanet, haksızlık, ekonomik yıkım ve açık eziyet içeren durumlarda daha sert ve daha sarsıcı duyulur.