Anlamı
1) çarpma, vurma vb. sonucu acı duymak:
'Şaşkınlığından bir kestane yığınına çarptı, canı acıyordu.' -S. F. Abasıyanık. 2) üzülmek, rahatsız olmak.
Detaylı Açıklama
Canı acımak iki anlamda kullanılır. İlki bedenle ilgilidir: kişi bir çarpma, vurma ya da benzeri bir etkiyle acı duyar. Kapıya sıkışan bir parmak, buzda kayıp düşen birinin dizi, bir iğne ya da bir arı sokması bu anlamın sahnesi olabilir. İkinci anlam üzülmeyi ve rahatsız olmayı anlatır. Bu kez acıyı doğuran şey bedene dokunmaz; bir haber, bir kayıp, bir haksızlık ya da bozulan bir güzellik kişiyi üzer. Kalıp iki anlamda da aynı biçimde kurulur, hangisinin kastedildiğini bağlam belli eder. Çocuğun canı acıdı dendiğinde bir düşme de, kırılan bir oyuncak da akla gelebilir. Acıyı duyan kişi, canın sahibi olarak anılır. Kendi acısını anlatan da bu sözü kullanabilir: dişçide hiç canım acımadı.
Örnek Cümleler
- Kapının arasına parmağını sıkıştıran çocuk, canı acıdığı için bir süre ağlamaktan konuşamadı.
- Çocukluğunun geçtiği eski konağın bir gecede yıkıldığını gören emekli öğretmenin canı acıdı.
- Okul bahçesine yeni dikilen fidanların bir gecede sökülüp atıldığını gören öğrencilerin canı acıdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Abasıyanık'ın cümlesinde kişi şaşkınlığından bir kestane yığınına çarpar ve canı acır. Acı burada bir çarpmanın sonucudur, yani kalıp birinci, bedensel anlamıyla kullanılmıştır. Cümle acıyı doğuran olayı da, acının kendisini de açıkça verir.
Birine acımak, onun durumuna merhamet duymaktır; acıyan kişi acıyı kendisi yaşamaz. Canı acımakta ise acı duyan, canın sahibidir: dizini çarpan da, kötü bir habere üzülen de kendi canının acıdığını söyler. Bu yüzden «yaşlı kadına acıdım» ile «canım acıdı» farklı şeyler anlatır.
Canı yanmak da çok acı duymayı anlatır, ama ona acı bir deneme geçirmek ve bir işte zarar görmek anlamları eklenir. Canı acımak ise bedensel acıyı ve üzüntüyü anlatır; zarar görme anlamı taşımaz. İki kalıp, bedende duyulan acı söz konusu olduğunda birbirine en çok yaklaşır.