Anlamı
1) büyük bir tehlike karşısında ölecekmiş gibi bir korkuya kapılmak:
'Bunlardan biri elimden kayarak ayağım üstüne şiddetle düşüverdi, az kalsın canım ağzıma gelecekti.' -Y. K. Karaosmanoğlu. 2) aşırı duygulanmak, çok heyecanlanmak:
'Bitip tükenmek bilmeyen bir tablo gibi serilip giden lale tarlası renkten renge geçtikçe herkesin canı ağzına geliyor.' -B. R. Eyuboğlu.
Detaylı Açıklama
Canı ağzına gelmek iki ayrı duyguyu anlatır. Birincisi, büyük bir tehlike karşısında kişinin ölecekmiş gibi bir korkuya kapılmasıdır. Uçurum kenarında kayan bir araba, yola fırlayan bir çocuk ya da sallanan bir iskele bu korkuyu doğurabilir. İkinci anlamda kişi aşırı duygulanır, çok heyecanlanır. Burada tehlike yoktur; heyecan bir güzellikten, bir bekleyişten ya da bir kavuşmadan doğabilir. Kalıbın ağzına yerine boğazına sözcüğüyle kurulan biçimi de aynı anlamları taşır. İki anlamda da duygu sıradan değil, aşırıdır; hafif bir ürperti ya da küçük bir sevinç için bu kalıp pek seçilmez. Konuşan kendi korkusunu da anlatabilir: fren tutmayınca canım ağzıma geldi. Bir kalabalığın aynı anda yaşadığı heyecan da bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Kamyon virajda karşı şeride geçince otobüsteki yolcuların canı ağzına geldi.
- Kızının adı ödül için okunurken annenin canı ağzına geldi; kadın alkışları bile duymadı.
- Yirmi yıl sonra köy meydanında kardeşini görünce yaşlı adamın canı boğazına geldi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Karaosmanoğlu'nun cümlesinde elinden kayan bir şey ayağının üstüne şiddetle düşer ve konuşan az kalsın canının ağzına geleceğini söyler; bu, tehlike karşısındaki korkudur. Eyuboğlu'nda ise renkten renge geçen lale tarlası karşısında herkesin canı ağzına gelir. İkinci cümle korkuyu değil, güzellik karşısındaki coşkuyu anlatır.
Yüreği ağzına gelmek de çok korkmayı, korku ya da sevinçten aşırı heyecanlanmayı ve endişelenmeyi anlatır; iki kalıp bu bakımdan çok yakındır. Onun tanımında korkunun birdenbire geldiği belirtilir, endişe de anlamlar arasında sayılır. Öbür yanda bu deyim ölüm korkusunu adıyla anar: kişi ölecekmiş gibi korkar.
Kalıpta can, bedenden çıkmak üzereymiş gibi ağza ya da boğaza kadar yükselmiş düşünülür. Ölüm korkusu bu görüntüyle anlatılır. Heyecan anlamında da aynı yükselme, duygunun insanı taşıracak kadar büyüdüğünü duyurur.