Deyim

Canı İstemek Ne Demek?

Anlamı

heves duymak:
'Şehre ineceğiz, canı dans etmek istiyormuş.' -R. H. Karay.

Detaylı Açıklama

Canı istemek, bir şeye heves duymaktır. Heves bir eyleme de, bir nesneye de yönelebilir: canı denize girmek ister, canı bir dilim karpuz ister. İstek bir anda doğabilir ve bir süre sonra kaybolabilir; kalıp bu hevesin kalıcı olup olmadığını söylemez. Olumsuz biçimi isteksizliği anlatır: bugün canım hiçbir şey yapmak istemiyor. Kalıp sıfat-fiille de kullanılır: canının istediği yere gider, canının istediğini yer. Böyle cümlelerde kişinin kimseye sormadan, keyfine göre davrandığı anlaşılır. Heves bir çocuğun oyuncağa uzanan elinde de, iş dönüşü yorgun bir yetişkinin kısa bir yürüyüş isteğinde de görülebilir. Hevesin yerine gelip gelmediği ise ayrıca anlatılır; kalıp yalnız kişinin içinden gelen isteği bildirir.

Örnek Cümleler

  1. Bahar güneşi çıkınca canı yürümek isteyen dedem, bastonunu alıp sahile indi.
  2. Akşam yemeğinden sonra canı tatlı isteyen çocuklar, buzdolabındaki sütlacı aralarında paylaştı.
  3. Tatilin ilk sabahı canı hiçbir şey yapmak istemeyen Ayşe, öğlene kadar balkonda oturup denizi seyretti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Karay'ın cümlesinde şehre inileceği söylenir ve birinin canının dans etmek istediği aktarılır: canı dans etmek istiyormuş. Heves burada bir eyleme yönelmiştir. Duyulan geçmiş zaman eki, isteğin konuşana başkasından duyularak ulaştığını gösterir.

Canı isterse, «kabul etmezse etmesin» anlamında kullanılan ayrı bir sözdür; heves anlatmaz, konuşanın karşı tarafın kararına aldırmadığını bildirir. Canı istemek ise kişinin bir şeye heves duymasıdır. Ortak sözcüklerden kurulmuş olsalar da biri bir isteği, öteki bir aldırmazlığı anlatır.

Atasözü, güçlü bir istek olmayınca hiçbir şeyin elde edilemeyeceğini söyler. Canı istemek ise bir şeye duyulan hevesi anlatır. Canı istemeyen bir işe zorla girişen biri için atasözü, sonucun neden zayıf kaldığını açıklamak üzere anılabilir.