Anlamı
çok etkilemek:
'Yalnızlık canıma kâr etti, bilmem neylesem.' -Ruhi.
Detaylı Açıklama
Canına geçmek, bir şeyin kişiyi çok etkilemesini anlatır. Kalıbın canına işlemek ve canına kâr etmek biçimleri de aynı anlamda kullanılır. Etkileyen şey bir söz, bir acı, bir yalnızlık, bir türkü ya da bir manzara olabilir. Cümlede etkiyi yapan şey öne çıkar, kişi ise etkilenen taraftır: annesinin sitemi canına geçti. Etki olumsuz da olabilir, olumlu da; bir haksızlık da, içten bir teşekkür de, beklenmedik bir vefa da kişinin canına geçebilir. Söz yüzeyde kalan bir duyguyu değil, içe işleyen bir etkilenmeyi anlatır. Etkilenen kişi bunu kimi zaman gözyaşıyla, kimi zaman uzun bir sessizlikle belli eder. Kalıp şiirde, türküde ve gündelik konuşmada aynı rahatlıkla yer alabilir.
Örnek Cümleler
- Yıllarca bakımını üstlendiği babasının «beni yalnız bıraktın» demesi, kızının canına geçti.
- Yangından sonra komşuların gösterdiği yakınlık, evsiz kalan kadının canına geçti; gözleri doldu.
- Köy düğününde çalınan eski türkü, gurbetten dönen herkesin canına işledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ruhi'nin dizesinde konuşan «Yalnızlık canıma kâr etti, bilmem neylesem» der. Kalıp burada kâr etmek biçimiyle kullanılmıştır ve etkiyi yapan yalnızlıktır. Dizenin devamı, bu etkinin konuşanı ne yapacağını bilemez duruma getirdiğini de duyurur.
İçine işlemek de duygulanmayı, etkilenmeyi anlatır ve anlamca canına geçmeye çok yakındır. İçine işlemekte etkilenen kişinin duygulanması öne çıkar; canına geçmek ise etkiyi dışarıdan gelen bir şeyin kişinin özüne kadar ulaşması gibi anlatır. Bir türkü ya da bir sitem için ikisi de söylenebilir.
Atasözü, kimi sözün gelip geçtiğini, kimi sözün ise insanı delip geçtiğini söyleyerek sözün etkisinin büyüklüğünü anlatır. Canına geçmek de bir sözün kişiyi çok etkilemesini dile getirebilir. Deler geçer denen söz, tam da birinin canına geçen sözdür.