Deyim

Canını Almak Ne Demek?

Anlamı

1) öldürmek:
'Ya hemen canını almaz da sana işkence edersem?' -N. F. Kısakürek. 2) canını verdirecek kadar memnun etmek; 3) sıkıntıya sokmak:
'İşi o makamdan o makama sora sora dolaşır, parasını almaz ama iş sahibinin canını alır.' -B. Felek.

Detaylı Açıklama

Canını almak, birbirinden çok farklı üç anlam taşır. Birincisi öldürmektir. İkinci anlam bunun karşıtı gibidir: birini canını verdirecek kadar memnun etmek. Çok güzel bir ses, nefis bir yemek ya da büyüleyici bir manzara insanın canını alır. Üçüncü anlam sıkıntıya sokmaktır; bitmeyen bir iş, yorucu bir bekleyiş ya da bir türlü sonuçlanmayan bir işlem kişinin canını alabilir. Üç anlam aynı kalıpta buluştuğu için cümlenin öteki ögeleri belirleyicidir: canımızı alan bir türkü ile canımızı alan bir kuyruk aynı duyguyu anlatmaz. Kalıbın öznesi her zaman bir insan değildir; birinci anlamda bir yangın, bir salgın ya da sert bir kış, ikinci anlamda bir şarkı, üçüncüde bir işlem özne olabilir.

Örnek Cümleler

  1. Gece yarısı samanlıktan çıkan yangın, ahırdaki üç ineğin canını aldı.
  2. Kemanının ilk notalarıyla salondakilerin canını alan genç sanatçı, alkışlarla sahneye üç kez geri çağrıldı.
  3. Bu iş, emekli maaşını bağlatmak için haftalarca bir masadan ötekine gönderilen adamın canını aldı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kısakürek'in cümlesinde biri ötekine canını hemen almayıp ona işkence edip etmeyeceğini sorar; burada kalıp öldürmek anlamındadır. Felek'te ise işi makam makam dolaşan birinin parasını almadığı ama iş sahibinin canını aldığı anlatılır. İkinci cümle sıkıntıya sokmak anlamını örnekler ve para ile can arasında bir söz oyunu kurar.

İnim inim inletmek, birini büyük sıkıntıya sokmayı anlatır ve canını almanın üçüncü anlamına yaklaşır. İnletmek sözcüğü sıkıntının inilti çıkaracak kadar ağır olduğunu duyurur. Canını almakta ise sıkıntının yanında öldürmek ve çok memnun etmek de vardır.

Atasözü, Azrail'in büyük küçük demeden eceli gelenin canını aldığını söyler. Burada can almak birinci anlamıyla, ölümün gelişi olarak kullanılır. Atasözü, kalıbın ölüm anlamını herkes için geçerli bir gerçek olarak anar.