Anlamı
1) öldürmek:
'Ya hemen canını almaz da sana işkence edersem?' -N. F. Kısakürek. 2) canını verdirecek kadar memnun etmek; 3) sıkıntıya sokmak:
'İşi o makamdan o makama sora sora dolaşır, parasını almaz ama iş sahibinin canını alır.' -B. Felek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim çok anlamlı bir kullanıma sahiptir. İlk ve en sert anlamında öldürmeyi anlatır. İkinci anlamında birini çok memnun etmek, neredeyse hayatını verecek kadar sevindirmek gibi güçlü bir beğeni ifadesine dönüşebilir. Üçüncü anlamında ise birini sıkıntıya sokmak, çok uğraştırmak, bezdirmek ve perişan etmek vardır. Bu nedenle bağlam çok önemlidir. Aynı söz hem şiddet hem aşırı memnuniyet hem de bezdirici yük anlamına kayabilir. Türkçedeki güçlü çok anlamlı deyimlerden biridir. Kullanıldığı yerde duygunun yoğunluğunu hemen yükseltir. Ton değiştikçe anlamın sertlikten sevince kayabilmesi onu dikkat isteyen bir kalıp yapar. Bağlam okunmadan anlamı sabitlenmez. Aynı sözün hem övgü hem tehdit taşıyabilmesi Türkçedeki ton gücünü de gösterir.
Örnek Cümleler
- Bütün mahalle onun canını aldı konuşuyor.
- Patron toplantıda "canını almak" diye sitem etti.
- Son olaylardan sonra adam resmen canını aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağlama göre çok değişir. Tehdit ve şiddet bağlamında öldürmeyi, hayranlık bağlamında aşırı memnun etmeyi, günlük şikâyette ise çok uğraştırmayı anlatabilir.
Şiddet ve tehdit içeren bağlamlarda çok ağır bir anlam taşıdığı için dikkatli olmak gerekir. Bu anlam bağlama göre hemen ciddiyet kazanır.
Çünkü çok yoğun duyguları tek kalıpta taşıyabilir. Türkçe konuşmada aşırılık bildiren güçlü kalıplar kolayca yaşar ve yayılır.