Atasözü

Çarşı İti Ev Beklemez Ne Demek?

Anlamı

başıboş gezmeye alışanlar, disiplinli iş yapmaya gelemezler.

Detaylı Açıklama

Çarşı iti ev beklemez, başıboş gezmeye alışmış olanların disiplinli bir iş yapamayacağını anlatan bir atasözüdür. Söz bir köpeğin iki hâlini karşı karşıya koyar: çarşıda serbestçe dolaşan köpek, bir evin kapısında nöbet tutmaya yatkın değildir. Kalıptaki it, köpek demektir. Atasözü bu görüntüyü insanlara uygular. Düzensiz bir hayata, saati belli olmayan gezmelere alışmış biri, belli saatlerde başlayıp biten, kurallı bir işe kolay uyamaz. Söz bir işe alınacak kişi, bir çırak ya da evde duramayan bir genç hakkında söylenebilir. Atasözü kişinin neden başıboş gezmeye alıştığını söylemez; bu yatkınlığın değişip değişmeyeceği konusunda da bir şey demez. Ev beklemek burada bir yere bağlı kalmayı, kendisine verilen görevin başından ayrılmamayı anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Yıllarca sokaklarda başıboş dolaşan Cemal, fırındaki gece mesaisine ancak bir hafta dayanabildi; çarşı iti ev beklemez.
  2. Çarşı iti ev beklemez; gezmeye alışkın yeğenini dükkânda kasaya oturtan tüccar, ertesi gün tezgâhı boş buldu.
  3. Aylarca otostopla şehir şehir dolaşan genç, bankadaki masa başı işinden üç ayda istifa etti; çarşı iti ev beklemez.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Salma gezmek, başıboş bir hayvan gibi dolaşmayı anlatır. Atasözündeki it de salma gezen bir hayvandır. Kalıp bu dolaşmanın kendisini, atasözü ise ondan doğan alışkanlığın kişiyi nereye götürdüğünü anlatır.

Alışmış kudurmuştan beterdir, alışılan bir şeyden kolayca vazgeçilmediğini söyler. İki atasözü alışkanlığın gücünde birleşir: biri genel bir yargı kurar, öteki bu yargıyı bir köpeğin hâliyle somutlaştırır. Gezmeyi huy edinen biri de bu huyunu kolay bırakamaz.

İpini koparmak, başıboş kalmak demektir; kişi bağlı olduğu düzenden kurtulmuştur. Atasözü ise başıboşluğa alışmış birinin yeniden düzene girmekte zorlanacağını söyler. Biri başıboş kalışı, öteki o başıboşluğun ardından gelen uyumsuzluğu anlatır.