Anlamı
1) çok çatlamak:
'Kızgın güneşe maruz bırakılmış çam fıstıkları çatır çatır çatlıyor, sapır sapır dökülüyordu.' -E. E. Talu. 2) çok kıskanmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, hem gerçekten çok çatlama sesini hem de mecazen çok kıskanmayı anlatır. Söylenişindeki taklit sesi, fiziksel çatlama duygusunu kuvvetle verir. Mecaz kullanımda ise kişi kıskançlıktan içten içe parçalanıyormuş gibi algılanır. Bu yüzden hem doğa ve nesne betimlemelerinde hem de insan duygularında güçlü durur. Deyimin etkisi, sesi ve duyguyu aynı kalıpta birleştirmesinden gelir. Kulakla duyulan bir gerginlik, insanın içine de taşınır. Bu da sözü son derece canlı kılar. Kıskançlık anlatılırken bu ses etkisi, duygunun şiddetini daha da görünür kılar. Söylenişi bile serttir; bu da deyimin etkisini büyütür. Gürültü duygusu, mecazı keskinleştirir. Patlama hissi de bu sertliği besler. İç gerilimi de açık eder.
Örnek Cümleler
- Haberi duyunca herkes çatır çatır çatladı.
- Müdür bu karardan sonra iyice çatır çatır çatladı.
- Bu gidişle yakında o da çatır çatır çatlıyor diye konuştular.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü önce gerçek çatlama sesini çağrıştırır, ardından bu sesi kıskançlığın şiddetine mecazen aktarır. Bu deyim, hem gerçekten çok çatlama sesini hem de mecazen çok kıskanmayı anlatır.
Kıskançlık ve haset baskındır. Kişi başkasının durumunu çekemiyormuş gibi duyulur. Mecaz kullanımda ise kişi kıskançlıktan içten içe parçalanıyormuş gibi algılanır.
Sözün kulağa canlı gelmesini sağlar. Duygu ya da olay neredeyse işitilir hâle gelir. Söylenişindeki taklit sesi, fiziksel çatlama duygusunu kuvvetle verir.