Deyim

Çenesi Açılmak Ne Demek?

Anlamı

durmadan konuşmak, gevezelik etmek:
'Sabahtan akşama kadar uyukluyorsun, gece olunca çenen açılıyor.' -M. Ş. Esendal.

Detaylı Açıklama

Çenesi açılmak, durmadan konuşmak, gevezelik etmektir. Kalıp bir başlangıcı sezdirir: kişi konuşmaya başlar ve uzun süre susmaz. Çenenin açılmasına bir içki, bir sevinç, bir heyecan, rahat bir sohbet ortamı ya da gecenin geç saati yol açabilir. Kimin konuştuğunu tamlayan gösterir: dedemin çenesi açıldı, çenen açıldı. Kalıp bir şakanın, bir sitemin ya da bir şaşkınlığın içinde geçebilir. Konuşulanın ne olduğu ayrıca anlatılır; eski anılar da olabilir, dedikodu da. Çenesi açılan kişiyi dinleyenler eğlenebilir de, sıkılabilir de. Kalıp bir kez olan bir durumu da, kişinin süregelen bir alışkanlığını da anlatabilir: her bayramda çenesi açılır. Konuşmanın ardından kişi yorulabilir ya da söylediklerinden pişman olabilir.

Örnek Cümleler

  1. Düğünde iki kadeh şarap içen dedemin çenesi açıldı, gençliğinde yaptığı askerliğin anılarını anlatmaya başladı.
  2. Bütün yol sessiz duran taksi şoförünün çenesi açılınca yolcu, otele varana kadar tek kelime söyleyemedi.
  3. Sınavdan iyi not aldığını öğrenen kızın çenesi açıldı, akşam yemeği boyunca okulda olanları anlattı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Esendal'ın cümlesinde 'Sabahtan akşama kadar uyukluyorsun, gece olunca çenen açılıyor' denir. Cümle gündüzün uykulu hâli ile gecenin konuşkanlığını karşı karşıya koyar. Bu karşıtlık bir sitem gibi dile getirilir.

Çenesini açmak kalıbının ilk anlamı birinin çok konuşmasına yol açmaktır; ikinci anlamı ise çok konuşmak, gevezelik etmektir. Çenesi açılmak bu ikinci anlama yakındır ama kişinin kendiliğinden konuşmaya başladığını anlatır. Bir başkası birinin çenesini açabilir; açılan çene ise konuşan kişiye aittir.

Çenesi durmamak, gereksiz yere sürekli konuşmayı anlatır; kişinin süregelen bir huyunu da bildirebilir. Çenesi açılmakta ise konuşmanın başladığı an öne çıkar. Biri konuşmanın sürekliliğini, öteki başlangıcını vurgular.