Anlamı
aşırı derecede konuşmak, gevezelik etmek.
Detaylı Açıklama
Çenesine vurmak, aşırı derecede konuşmak, gevezelik etmektir. Kalıpta çenesi anılan kişi konuşandır; cümlenin öznesi ise onu konuşturan etkidir: sevinci çenesine vurmuştu. Konuşmanın yerinde olup olmadığı kalıpta yer almaz; vurgu çokluktadır. Etkilenen kişi bir düğün yemeğinde, uzun bir otobüs yolculuğunda ya da bir telefon görüşmesinde saatlerce konuşabilir. Söyleyen bundan yakınabilir, kızabilir ya da gülerek söz edebilir. Konuşan sözü bir konudan ötekine atlatabilir, aynı şeyi birkaç kez de anlatabilir. Dinleyenin söz almakta zorlandığı, konuşmanın tek yönlü sürdüğü sahnelerde kullanılabilir. Gevezelik bir akşamla sınırlı kalabilir; ertesi gün kişi eski suskunluğuna dönebilir. Etkinin adı anılmadan da kurulabilir: dün akşam ne olduysa çenesine vurmuştu, susmak bilmedi.
Örnek Cümleler
- Yıllar sonra köyüne dönen amcanın sevinci çenesine vurmuştu; gece yarısına kadar gurbet anılarını anlattı.
- Terfi haberinin heyecanı çenesine vuran Selin, akşam yemeğinde masadakilerin hiçbirine söz bırakmadı.
- Aylardır kimseyle görüşmeyen yaşlı kadının yalnızlığı çenesine vurmuştu; kuyruktakilere torunlarının okul notlarını tek tek anlattı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çeneye vuran, kişiyi konuşturan bir etkidir; bir heyecan, bir yalnızlık ya da bir kadeh içki olabilir. Bu etki kişinin çenesine ulaşmış gibi düşünülür ve onu durmadan konuşturur. Görüntü, içkinin başa vurması gibi bir etkinin bu kez çeneye vurduğunu düşündürür.
Çene yarıştırmak, karşılıklı gevezelik etmek ve çok konuşmaktır; konuşanlar en az iki kişidir. Çenesine vurmak ise tek bir kişinin aşırı konuşmasını da anlatabilir. İki kalıp çok konuşma bakımından buluşur; ilki bir karşılıklılık kurar.
Bu atasözü, topluluk içinde kendini denetlemeyi, açgözlülükten ve gevezelikten kaçınmayı öğütler. Gevezeliğe kapılıp sözü uzatan kişi ise bu denetimi bırakmıştır. Atasözü bir öğüt verir; deyim o öğüdün dinlenmediği bir hâli anlatır.