Anlamı
ağzını tutmak.
Detaylı Açıklama
Çenesini tutmak, ağzını tutmak anlamına gelir. Ağzını tutmak da üç yönde kullanılır: boşboğazlık etmemek, kötü söz söylememek ve istenmeyen bir düşüncenin açığa çıkmasını susarak önlemek. Kişi konuşmak istediği hâlde kendini tutar; bir sırrı saklar, öfkesini yutar ya da bir eleştiriyi söylemez. Kalıp bir öğüt ya da uyarı olarak da kurulur: çeneni tut, sonra pişman olursun. Kişi kendi hâlini de anlatabilir: zor da olsa çenemi tuttum. Kalıp bir toplantıda, bir aile sofrasında, bir sorgu odasında ya da bir pazarlıkta geçebilir. Susmanın sebebi saygı, korku, temkin ya da bir çıkar olabilir; kalıp sebebi belirtmez. Çenesini tutamayan biri ise ağzından çıkanla başını derde sokabilir.
Örnek Cümleler
- Arkadaşına hazırlanan sürpriz partiyi bilen Selin bütün hafta çenesini tuttu, kimseye bir şey söylemedi.
- Hakemin kararına çok kızan antrenör, ceza almamak için çenesini tuttu ve kenarda sessizce oturdu.
- Patronun yeni planını beğenmeyen mühendis toplantıda çenesini tuttu; itirazlarını ertesi gün yazılı bildirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çene de ağız da konuşmanın kaynağı olarak düşünülür; çene konuşurken açılıp kapanan bölümdür. Bu yüzden çeneyi tutmak, ağzı tutmak gibi konuşmayı durdurmayı anlatır. İki kalıp aynı anlamı iki ayrı sözcükle verir.
Dilini tutmak, sonunu düşünmeden gelişigüzel konuşmaktan sakınmaktır; vurgu konuşmanın düşüncesizliğindedir. Çenesini tutmak ise ağzını tutmakla eş anlamlıdır; sözlük bu kalıbı ona gönderir. İki kalıp susarak kendini denetlemekte buluşur.
Bu atasözü, bir sözün iyice düşünülmeden söylenmemesi gerektiğini öğütler. Çenesini tutan kişi de söyleyeceğini içinde tutar. Atasözü söylemeden önce düşünmeyi, deyim söylemekten vazgeçmeyi öne çıkarır; ikisi de dilin ölçüsüz kullanılmasına karşı durur.