Anlamı
1) kapalı bir yerde, karşılıklı açık pencere veya kapı arasında meydana gelen hava akıntısında kalmak; 2) buna bağlı olarak üşütmek.
Detaylı Açıklama
Cereyanda kalmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, kapalı bir yerde karşılıklı açık pencere ya da kapı arasında oluşan hava akıntısında kalmaktır. İkincisi buna bağlı olarak üşütmektir. Birinci anlam bir durumu, ikincisi o durumun sonucunu anlatır. Hava akıntısı bir odada, bir koridorda, bir otobüste ya da bir sınıfta oluşabilir. Kişi bunu fark etmeden uzun süre akıntıda oturabilir. İkinci anlam gündelik dildeki bir yakınmayı anlatır: cereyanda kaldım, üşüttüm. Kalıp bir uyarı içinde de kurulur: pencereyi kapat, cereyanda kalma. Söz ev içinde, bir hastane odasında ya da bir iş yerinde duyulabilir. Akıntının oluştuğu yer de cümlede anılabilir: kapı ağzında ya da pencere önünde cereyanda kalmak.
Örnek Cümleler
- Sıcakta iki pencereyi birden açan memur, öğleden sonra boyunca masasında cereyanda kaldı.
- Teyzem, salonun kapısıyla balkon kapısı arasındaki koltukta uyuyakalınca cereyanda kalmış, sabah üşüttüğünden yakındı.
- Otobüste açık camın önünde iki saat oturan Murat, indiğinde cereyanda kaldığını, biraz üşüttüğünü söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cereyan burada elektrik akımını değil, hava akımını anlatır. Aynı sözcük başka kalıplarda elektriği ya da suyun akışını karşılayabilir. Bu kalıpta söz konusu olan, kapalı bir yerde iki açıklık arasında dolaşan havadır.
Tanım ikinci anlamı buna bağlı olarak üşütmek diye verir. Hava akıntısında bulunmak anlatılıyorsa, kişi orada üşüse bile birinci anlam söz konusudur. Akıntıdan sonra kişinin üşütmüş olduğu, yani durumun ardından gelen sonuç anlatılıyorsa ikinci anlam öne çıkar.
Bu atasözü, hastalıktan korunmak için ayağı sıcak, başı serin tutmayı ve olur olmaz şeyleri dert etmemeyi öğütler. Cereyanda kalmamaya dikkat etmek de gündelik hayatta böyle bir önlem olarak görülür. Atasözü genel bir öğüt verir; deyim üşütmekten yakınırken anılan bir durumu adlandırır.