Anlamı
donakalmak.
Detaylı Açıklama
Donup kalmak, sözlükte donakalmak fiiliyle açıklanır. Aynı fiil, kanı donmak ve küçük dilini yutmak deyimlerinin tanımlarında şaşırmakla yan yana geçer. Eşekten düşmüş karpuza dönmek deyiminin tanımında ise doğrudan donup kalmak sözü bulunur ve çok şaşırmakla birlikte anılır. Kalıp iki fiilden kurulur: donmak ve kalmak. Deyimin öznesi bir kişidir. Bu hâlin sebebi beklenmedik bir haber, bir kaza, bir karşılaşma ya da korkutucu bir ses olabilir. Kalıp bir sebep sözüyle de kurulabilir: korkudan, şaşkınlıktan donup kalmak. Söz bir kaza anlatısında, bir sınav sonucunda ya da bir kavuşma sahnesinde geçebilir. Bu hâlin süresi tanımda yer almaz. Donup kalan kişi bir süre sonra kendine gelir ve konuşur ya da harekete geçer.
Örnek Cümleler
- Kapıyı açınca karşısında yıllardır görmediği kardeşini bulan Ayşe, eşikte donup kaldı.
- Sınav sonuçlarında adını listenin en başında gören Mert bir an donup kaldı, sonra annesini aradı.
- Kavşakta önüne fırlayan çocuğu son anda fark eden sürücü frene bastı, sonra direksiyonun başında donup kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kanı donmak, sözlükte donakalmak, çok şaşırmak diye açıklanır. Donup kalmanın tanımı ise yalnız donakalmak fiilinden oluşur. İki kalıp bu fiilde buluşur; kanı donmak ayrıca çok şaşırmayı da anar.
Bu deyimin ilk anlamı argo olarak çok şaşırmak, donup kalmaktır; tanımda donup kalmak sözü doğrudan geçer. İkinci anlamı ise kötü bir duruma düşmektir. Donup kalmak yalnız ilk anlamla buluşur.
Atasözü, güçlü kimsenin korkutucu sözlerinin güçsüzü kıpırdayamayacak duruma getirdiğini söyler. Korkutucu bir söz karşısında donup kalan kişi de atasözündeki ata benzer. Atasözü korkunun sebebini güçlü birine bağlar; deyim bir sebep anmaz.