Anlamı
alay karşısındakine dokunacak yersiz bir söz söylediğini fark eder etmez sözünü çevirmeye kalkışanlara söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Çevir kazı yanmasın, karşısındakine dokunacak yersiz bir söz söylediğini fark eder etmez sözünü çevirmeye kalkışanlara söylenen bir sözdür. Söz alay yollu kullanılır. Sahnede iki aşama vardır: önce biri kırıcı ya da yersiz bir şey söyler, sonra bunu fark edip konuyu değiştirmeye, sözünü yumuşatmaya ya da başka bir anlama çekmeye çalışır. Bu çabayı gören biri ona çevir kazı yanmasın der. Söyleyen, durumu kurtarma girişimini fark ettiğini ve bununla eğlendiğini gösterir. Söz bir sofrada, bir arkadaş toplantısında ya da bir aile buluşmasında duyulabilir. Alay hafif de olabilir, iğneleyici de. Sözü çeviren kişi utanabilir, gülebilir ya da savunmaya geçebilir. Söz, yapılan hatadan çok o hatayı örtme telaşına bakar.
Örnek Cümleler
- Ev sahibinin yemeğini eleştirip yüzlerin asıldığını gören Cem lafı övgüye çevirince arkadaşı «Çevir kazı yanmasın» diye güldü.
- Damadın yaşını soran Ayşe, sorunun ayıp kaçtığını anlayıp hemen havadan sudan konuşmaya başladı; eniştesi çevir kazı yanmasın diye takıldı.
- Toplantıda müdürün eski projesine laf eden mühendis, müdürün baktığını görünce sözünü çevirdi; masadakiler çevir kazı yanmasın diye fısıldaştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ateşte kızaran bir kaz yanmasın diye şişte durmadan çevrilir. Söz, yersiz bir laftan sonra telaşla sözünü çeviren kişiyi bu görüntüye benzetir. Konuşanın çabası, ateş üstündeki bir kazı kurtarmaya çalışan aşçınınki gibi görünür.
Pot kırmak, yersiz ve karşısındakine dokunacak bir söz söylemek, gaf yapmaktır. Çevir kazı yanmasın ise bu hatanın hemen ardından gelen düzeltme çabasına söylenir. Biri hatanın kendisini, öteki hatayı örtmeye çalışanı gösterir.
Atasözüne göre insan doğru ya da yanlış her şeyi söyleyebilir. Yersiz bir söz de böyle ağızdan kaçabilir. Atasözü sözün kolayca söylenebildiğini, deyim söylenen sözü toparlama çabasının gözden kaçmadığını anlatır.