Anlamı
1) at, eşek arka ayakları ile vurmak; 2) iki namlulu av tüfeğini patlatmak.
Detaylı Açıklama
Çifte atmak iki anlamda kullanılır. Birincisinde özne bir at ya da bir eşektir: hayvan arka ayaklarıyla vurur. Vurulan bir insan, başka bir hayvan ya da bir nesne olabilir. Hayvan ürktüğünde, kızdığında ya da arkasına biri yaklaştığında çifte atabilir. Kalıp bu anlamda bir ahırın, bir köy yolunun ya da bir at pazarının anlatısında geçer. İkinci anlam ava ilişkindir: iki namlulu av tüfeğini patlatmak. Bu tüfeğe de çifte denir; avcı bir kuşa, bir tavşana ya da havaya çifte atabilir. Vurulan ya da hedef alınan yönelme ekiyle anılabilir: ata yaklaşan çocuğa çifte attı, ördeklere çifte attı. Bağlam iki anlamı birbirinden kolayca ayırır; bir hayvan özneyse birinci, bir avcı özneyse ikinci anlam söz konusudur. Kıç atmak da birinci anlamla örtüşür.
Örnek Cümleler
- Nalbant arka ayağına dokunur dokunmaz ürken kır at çifte attı, adam son anda kenara sıçradı.
- Yükünü fazla bulan eşek, köy yolunun ortasında durup arkasından gelen çocuğa çifte attı.
- Sazlıktan havalanan yaban ördeklerini gören avcı, tüfeğini omzuna dayayıp art arda çifte attı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlamda çifte, at ya da eşeğin iki arka ayağıyla birlikte vurduğu darbedir. İkinci anlamda çifte, iki namlulu av tüfeğinin adıdır. İki kullanımda da sözcük iki şeyin bir arada oluşunu anlatır.
Kıç atmak, tanımında doğrudan çifte atmaya gönderilir; konuşma dilinde ayrıca çok istemek anlamı taşır. Bir atın ya da eşeğin vuruşu anlatılırken iki söz birbirinin yerine geçebilir. Avcının tüfeği söz konusu olduğunda yalnız çifte atmak kullanılır.
Bu atasözü, yumuşak huylu kimselerin öfkelendiklerinde aşırı davranışlarda bulunduğunu söyler. Atasözü çifte atan atı bir benzetme olarak kullanır. Deyim hayvanın vuruşunu anlatırken, atasözü bu vuruşu insan öfkesine taşır.