Anlamı
hoş karşılanmamak, kaba ve yersiz bulunmak:
'Onların da belki merhume ve öksüzler hakkında söylenilecek bir fikirleri olurdu. Fakat şimdilik ne deseler çiğ düşecekti.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Çiğ düşmek, hoş karşılanmamak, kaba ve yersiz bulunmaktır. Kalıbın öznesi bir söz, bir şaka, bir davranış ya da bir istektir. Bu söz ya da davranış, içinde bulunulan ortama uymadığı için çevredekilere kaba gelir. Bulunmak sözcüğü yargının başkalarına ait olduğunu gösterir; söyleyen kişi sözünü uygun bulmuş olabilir. Bir taziye, bir resmî tören, bir aile toplantısı ya da bir iş görüşmesi bu yargıya sahne olabilir. Söz başkasının davranışına yönelik bir eleştiri olarak kullanılabilir; konuşan kendi sözünün yersiz kaçtığını da böyle kabul edebilir. Kabalığın karşısındakileri susturduğu, yüzleri buruşturduğu bir an da kalıbın sahnesi olabilir. Söz, sözü söyleyeni değil, söylenen şeyi niteler: kişi değil, şakası çiğ düşer. Ortama uymayan şeyin ne olduğu cümlede anılır.
Örnek Cümleler
- Taziye ziyaretinde mirasın nasıl paylaşılacağını soran kuzenin sorusu çiğ düştü, herkes başını önüne eğdi.
- Düğün sofrasında gelinin eski nişanlısından söz eden teyzenin şakası çiğ düştü.
- Yeni müdürün ilk toplantıda eski ekibin hatalarını tek tek sayması, salondakiler arasında çiğ düştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta çiğ düşecek olan, söylenebilecek her sözdür: şimdilik ne deseler çiğ düşecekti. Kişilerin merhume ve öksüzler hakkında bir fikirleri olabilir, ama ortam onları dile getirmeye uygun değildir. Kalıp burada henüz söylenmemiş sözlerin yersiz kaçacağını önceden tartar.
Soğuk düşmek, bir söz ya da davranışın yersiz ve sevimsiz olmasıdır. Çiğ düşmekte ise kabalık öne çıkar ve söylenen şey çevrede hoş karşılanmaz. Tatsız bir şaka soğuk, kaba bir şaka çiğ düşer; ikisi bir arada da görülebilir.
Bu atasözü, insanın içinde bulunduğu çevrenin durumuna ve koşullarına uygun davranmasını öğütler. Çiğ düşen bir söz ya da davranış ise bu uyumu bozar. Atasözü yapılması gerekeni, deyim yapılmaması gerekenin sonucunu anlatır.