Anlamı
değersiz, aşağılık bir kimse olmak:
'Önüme hiç kimse duramaz bunun için, ciğeri on para etmez adam onlar.' -K. Korcan.
Detaylı Açıklama
Ciğeri beş para etmemek ya da ciğeri on para etmemek, değersiz, aşağılık bir kimse olmaktır. Kalıp bir insanın kişiliğini, ahlakını ve güvenilirliğini toptan küçümser. Söz ağır bir yargı taşır; konuşan karşısındakini ya da sözünü ettiği kişiyi hor görür. Beş para ile on para, çok küçük bir değeri anlatan eski para birimlerine dayanır. Kalıp bir kızgınlık anında, bir kavgada, bir ihanetin ardından ya da biri hakkında uyarıda bulunurken söylenebilir. Sıfat öbeği olarak da kurulabilir: ciğeri beş para etmez bir adam. Ciğer sözcüğü kişinin içini, özünü temsil eder; kalıp bu özün değersiz olduğunu söyler. Söz bir insanın görünüşüne değil, kişiliğine yöneliktir. Yüze karşı söylendiğinde ağır bir hakaret olur.
Örnek Cümleler
- Annesinin bütün birikimini alıp ortadan kaybolan damadın ciğeri beş para etmiyormuş; köylüler onu bir daha kapılarına sokmadı.
- Arkadaşlarını patrona gammazlayıp terfi alan memur, iş yerinde ciğeri on para etmez biri olarak tanındı.
- Yaşlı babasını huzurevine bırakıp bir kez bile ziyaret etmeyen oğlun ciğeri beş para etmiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanıkta küçümsenenler, konuşanın önüne çıkabilecek kimselerdir: önüme hiç kimse duramaz bunun için, ciğeri on para etmez adam onlar. Konuşan karşısındakilerin değersizliğini kendi gücünün gerekçesi olarak gösterir. Kalıp burada on para biçimiyle geçer.
Para etmemek de aynı tanımla verilir: değersiz, aşağılık bir kimse olmak. Ciğer sözcüğü, kalıbın kişinin özüne yöneldiğini vurgular. İki söz aynı yargıyı taşır; hangisinin seçileceği konuşana kalır.
Bu atasözü, soysuz kişinin soylu olamayacağını, bayağı şeyin üstün nitelik kazanamayacağını söyler. İki sözde de ciğer değersizliğin göstergesi olarak geçer. Atasözü bu değersizliğin değişmezliğini, deyim değersizliğin kendisini anlatır.