Anlamı
'çok değersiz' anlamında kullanılan bir söz:
'Gözümde, milyonu olsa da kalp para ile metelik etmez.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Metelik etmez, bir şeyin veya kişinin çok değersiz, kıymetsiz ve hiçbir işe yaramaz olduğunu anlatan bir deyimdir. Metelik, Osmanlı döneminde kullanılan en küçük değerli bakır sikkeydi. Bir şeyin metelik etmemesi, en küçük para birimi kadar bile değerinin olmaması demektir. Deyim, güçlü bir küçümseme ve değersizleştirme ifadesi olarak kullanılır. Hem nesneler hem kişiler için söylenebilir; bir ürünün kalitesiz olduğu, bir kişinin güvenilmez veya işe yaramaz olduğu anlatılmak istendiğinde tercih edilir. Günlük konuşmada hâlâ yaygın olarak kullanılır ve konuşmacının keskin bir yargısını yansıtır. Osmanlı döneminin para birimi olan meteliğin değersizliği üzerinden kurulan bu deyim ekonomik tarihimizin dilde bıraktığı güçlü izlerden biridir. Kişilere yönelik söylendiğinde oldukça sert ve kırıcı bir ifadedir.
Metelik Etmez Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Gözümde milyonu olsa da kalp para ile metelik etmez, güvenilmez insanların parası da güvenilmezdir.
- Bu malzeme metelik etmez, boşuna para harcamayalım, daha kalitelisini bulalım.
- Lafı çok ama iş yapmaya gelince metelik etmez, sözleri hep havada kalır.
Kökeni ve Hikayesi
Metelik, Osmanlı döneminde kullanılan küçük bakır sikkedir. Bir kuruşun kırkta biri değerindeydi. Zamanla değerini yitirerek neredeyse hiçbir şey satın alamaz hâle gelmiştir. Bu nedenle 'metelik etmez' ifadesi değersizliğin simgesi olmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Metelik, Osmanlı döneminde kullanılan en düşük değerli bakır sikkelerden biriydi. Bir kuruşun kırkta birine eşitti. Bu kadar düşük değeri nedeniyle 'metelik etmez' ifadesi en küçük değerin bile altında kalmayı, tamamen değersiz olmayı anlatır.
İkisi de aynı anlamı taşır; bir şeyin veya kişinin değersiz olduğunu ifade eder. 'Beş para etmez' daha yaygın ve güncel bir kullanıma sahipken 'metelik etmez' biraz daha eski ve edebî bir ifadedir. İkisi de para metaforu üzerinden değersizliği anlatır.
Kişilere yönelik kullanıldığında oldukça sert ve kırıcı bir ifadedir. Karşıdaki kişinin tamamen değersiz ve işe yaramaz olduğunu ima eder. Yüz yüze söylendiğinde hakaret olarak algılanabilir; genellikle üçüncü kişiler hakkında konuşurken kullanılır.