Anlamı
çıkarına bakmak.
Detaylı Açıklama
Çıkar gözetmek, sözlükte çıkarına bakmak diye tanımlanır; o da yalnızca kendini ve kendi durumunu gözeterek çıkar sağlamak anlamındadır. Kişi bir işte, bir ilişkide ya da bir kararda önce kendi kazancını düşünür. Gözetmek, bir şeyi göz önünde tutmak, ona dikkat etmektir; kalıpta dikkat edilen şey kişinin kendi yararıdır. Söz bir eleştiri taşıyabilir: arkadaşlığında bile çıkar gözetir. Olumsuz biçimiyle bir övgü de olur: hiçbir çıkar gözetmeden yardım etti. Kalıp bir siyasetçi, bir tüccar, bir iş ortağı ya da bir akraba için kullanılabilir. Gözetilen çıkar para, makam, ün ya da rahatlık olabilir. Kalıbın öznesi kişidir; çıkar sözcüğü yalın kullanılır. Gözetmenin açıkça mı gizlice mi yapıldığı kalıpta belirtilmez.
Örnek Cümleler
- Seçimden önce mahalleye yardım dağıtan aday, oy alır almaz ortadan kaybolunca herkes onun çıkar gözettiğini anladı.
- Hiçbir çıkar gözetmeden yıllarca köy çocuklarına ders veren emekli öğretmenin adı, bugün köy okulunda yaşatılıyor.
- Ortaklık sözleşmesinde yalnız kendi payını büyüten tüccar, her maddede çıkar gözetiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çıkar gözetmeden, çıkar gözetmeksizin gibi biçimler, bir işin karşılık beklenmeden yapıldığını anlatır. Bu kullanımda kalıp bir övgüye dönüşür. Yardımsever bir kişi ya da karşılıksız bir emek böyle anılır.
Dümenine bakmak, şartlar ne olursa olsun çıkarını gözetmektir ve sözlükte argo olarak işaretlenir. Çıkar gözetmek ise argo değildir; yazı dilinde de kullanılır. Anlamca ikisi de kişinin kendi kazancını öne almasını anlatır.
Bu atasözü, birinin utanmayı bir yana bırakıp yalnız çıkarına baktığı anlatılırken söylenir. Çıkar gözeten kişi de kendi kazancını öne alır. Atasözü bu tutumun utanmazlığa varan ucunu gösterir.