Anlamı
1) kendisine yarar sağlayacak bir şeyi veya bir durumu istememek; 2) kendisine yarar sağlayacak bir şeyden veya durumdan yararlanmamak.
Detaylı Açıklama
Çıkarını tepmek iki yakın anlamda kullanılır. Birincisinde kişi, kendisine yarar sağlayacak bir şeyi ya da bir durumu istemez: bir teklifi geri çevirir, bir kazancı reddeder. İkincisinde yarar elinin altındadır, ama kişi ondan yararlanmaz. Bunun ardında bir ilke, bir gurur, bir inat ya da düşüncesizlik bulunabilir; kalıp bunu açıklamaz. Söz bir hayıflanmayı, bir şaşkınlığı ya da bir eleştiriyi taşıyabilir: bu kadar iyi bir işi bırakarak çıkarını tepti. Kişinin kendi isteğiyle yaptığı bir fedakârlık da bu sözle anlatılabilir. Kalıp bir iş teklifini, bir ortaklığı, bir mirası ya da bir indirimi anlatırken geçebilir. Olumsuz biçimi bir uyarı olarak duyulur: çıkarını tepme, bu fırsat bir daha gelmez. Söz kişinin kendisi için de, bir başkası için de kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Yurt dışındaki şirketin yüksek maaşlı teklifini annesini yalnız bırakmamak için reddeden Elif, çıkarını tepti.
- Belediyenin dağıttığı ücretsiz fideleri almaya üşenen çiftçi, çıkarını tepip tarlasını bu yıl da boş bıraktı.
- Kazandığı bursu kullanmayıp okulu bırakan genç, çıkarını teptiğini yıllar sonra anladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tepmek, ayakla vurarak bir şeyi itmek, uzaklaştırmaktır. Kalıpta itilen şey kişinin kendi yararıdır; ayağının önüne gelmiş bir şeyi kendisi geri iter. Görüntü, istenecek bir şeyin reddedilmesini ya da kullanılmadan bırakılmasını canlandırır.
Fırsatı kaçırmak, elverişli bir durumdan yararlanmamaktır ve kalıbın ikinci anlamına çok yakındır. Çıkarını tepmek ayrıca kişinin bir yararı hiç istememesini de anlatır. İki kalıp yararlanmama anlamında örtüşür.
Bu atasözü, kişinin elinde fırsat varken ondan yararlanmayı bilmediğini, yararlanmayı öğrendiğinde ise eline fırsat geçmediğini söyler. Çıkarını tepen biri de elindeki yararı kullanmamıştır. Atasözü bunun sonradan duyulan pişmanlığını da anlatır.