Anlamı
1) sevinç, öfke, kızgınlık vb. duygular sonucu aşırı ölçüde heyecanlanmak; 2) kendine hâkim olamamak.
Detaylı Açıklama
Çılgına dönmek iki anlamda kullanılır. Birincisinde kişi sevinç, öfke, kızgınlık ve benzeri duyguların etkisiyle aşırı ölçüde heyecanlanır. Duygu olumlu da olabilir, olumsuz da; kalıp ikisini de kapsar. Bir maçın son dakikasında atılan gol, bir haksızlık ya da beklenmedik bir haber bu hâli doğurabilir. İkinci anlamda kişi kendine hâkim olamaz; davranışları denetiminden çıkar. Bu iki anlam çoğu durumda iç içe geçer: aşırı heyecanlanan kişi kendini de tutamayabilir. Kalıbın öznesi tek bir kişi olabileceği gibi bir stadyum, bir salon dolusu insan da olabilir. Dönmek fiili, kişinin önceki hâlinden başka bir hâle geçtiğini gösterir. Sevinçle ilgili cümlelerde söz coşkuyu, öfkeyle ilgili cümlelerde taşkınlığı anlatır.
Örnek Cümleler
- Takımları son saniyede şampiyonluk golünü atınca tribündeki taraftarlar çılgına döndü.
- Arabasının kasıtlı olarak çizildiğini gören adam çılgına döndü ve bağırarak sokağa fırladı.
- Kalabalıkta çocuğunu göremeyen anne çılgına dönmüş, kimseyi dinlemeden insanları itip kakıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kullanılmaz; tanım sevinci öfke ve kızgınlıkla birlikte sayar ve vb. kısaltmasıyla başka duygulara da yer açar. Çılgına dönen bir taraftar da, çılgına dönen kızgın bir sürücü de aynı kalıpla anlatılır. Hangi duygunun söz konusu olduğunu cümlenin geri kalanı belirler.
Kendini tutamamanın ikinci anlamı kendine hâkim olamamaktır; bu, çılgına dönmenin ikinci anlamıyla aynıdır. Çılgına dönmek ayrıca duyguların sürüklediği aşırı heyecanı da anlatır. Biri denetimin yitirilmesini, öteki ayrıca bu yitirişin coşkulu ya da öfkeli görünüşünü verir.
Atasözüne göre görgüsüz kişi, günün birinde ummadığı bir şeyi elde ederse sevincinden ne yapacağını şaşırır. Çılgına dönmek de sevinçle gelen aşırı heyecanı anlatabilir. Atasözü bu aşırılığı görgüsüzlüğe bağlar; deyim bir yargı taşımaz, yalnız hâli adlandırır.