Anlamı
çok kızmak:
'Gidip oyunu seyretmiş. Seyretmiş ama, bütün cinleri de tepesine çıkmış, ağızlarının payını vermiş.' -N. Meriç. 'Biraz fazlaca gülsen, bir parça kısa giysen cin tepesine biniyor.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Cinleri tepesine çıkmak, çok kızmaktır. Kalıbın cin tepesine çıkmak, cinleri tepesine binmek gibi biçimleri de vardır. Kızgınlık bir anda doğabileceği gibi yavaş yavaş birikerek de doğabilir. Tanımdaki çok sözü, kızgınlığın derecesini gösterir. Kızgınlığa bir oyun, bir giyim, bir söz ya da bir davranış yol açabilir. Binmek fiiliyle kurulan biçim aynı anlamı verir: cin tepesine bindi. Kişinin kızgınlıkla yaptığı şey cümlenin devamında anlatılır: bağırmak, azarlamak, kapıyı çarpıp çıkmak. Kızan kişiye bağlantı tepesine sözündeki iyelik ekiyle kurulur: cin tepesine bindi; cinleri biçiminde bu ek cinler sözünde de görünür. Söz bir yakınmayı, bir şikâyeti ya da bir alayı taşıyabilir. Kızgınlığın hedefi bir kişi de, bir durum da olabilir; kalıp öfkenin kime ya da neye yöneldiğini söylemez.
Örnek Cümleler
- Oğlunun karnesindeki zayıfları gören babanın cinleri tepesine çıktı, akşam yemeğinde kimse konuşmadı.
- Sıradan bir şakaya bile cinleri tepesine çıkan müdürün yanında herkes sözünü tartarak konuşuyordu.
- Yarım saat bekledikten sonra yanlış yemek gelince lokantadaki müşterinin cinleri tepesine çıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Meriç'in tanığında bir oyun seyredilir ve seyreden kişi oyuncuların ağızlarının payını verir: bütün cinleri de tepesine çıkmış. Kemal'in tanığında ise biraz fazla gülmek ya da kısa giyinmek birinin cin tepesine binmesine yetmektedir. İlki tek bir olayı, ikincisi sürekli bir huyu anlatır.
Cin ifrit olmanın tanımı son derece kızmaktır; cinleri tepesine çıkmanın tanımı ise çok kızmaktır. İki kalıp anlamca birbirine çok yakındır. Görüntüleri ayrıdır: biri kişiyi cin ve ifrite döndürür, öteki cinleri onun başının üstüne çıkarır.
Atasözüne göre sert ve öfkeli kişi yanındakilere zarar vermez. Cinleri tepesine çıkan biri de çok kızgındır, ama atasözü bu kızgınlığın yakınlara yönelmeyeceğini söyler. Deyim öfkeyi, atasözü öfkelinin yakınlarına karşı tutumunu anlatır.