Anlamı
hiç konuşmamak.
Detaylı Açıklama
Çıtı çıkmamak, hiç konuşmamaktır. Kişi bir ortamda tek söz söylemez, sessizce durur; soru sorulsa da yanıt vermeyebilir. Dil bilgisi bakımından özne iyelikli çıt sözcüğüdür; susan kişi çıtın sahibi olarak gösterilir: çıtım çıkmadı, oğlanın çıtı çıkmadı. Kalıp bir pekiştirmeyle de kurulabilir: çıtı bile çıkmadı. Kişinin susması bir korkudan, bir mahcubiyetten, bir küskünlükten ya da yorgunluktan gelebilir; kalıp sebebi söylemez. Söz bir sofrada, bir derste, bir aile toplantısında ya da bir sorgu sırasında geçebilir. Kalıp bir şaşkınlığı da taşıyabilir: çok konuşan biri bu kez ağzını açmamıştır. Söz bir süreyle de anılabilir: akşama kadar çıtı çıkmadı. Bir kişi için de, bir topluluk için de kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Her sofrada en çok konuşan, oğlunun boşanma haberini yeni duymuş Ayşe teyzenin bütün akşam çıtı çıkmadı.
- Ödevini yapmadığı anlaşılan çocuğun, öğretmen ardı ardına sorular sorarken çıtı çıkmadı.
- Maçı son dakikada kaybeden takımın soyunma odasında kimsenin çıtı çıkmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çıt, bir dal kırıldığında ya da bir kapı aralandığında çıkan türden ufak bir sestir. Kalıp, kişiden böyle bir ses bile duyulmadığını söyleyerek onun hiç konuşmadığını anlatır. Sözcük böylece bir sesten bir sessizliğe köprü kurar.
Ağzından çıt çıkmamak, hiçbir şey söylememektir; aynı çıt sözcüğünü ağızla birlikte kullanır. Çıtı çıkmamak ise ağzı anmadan, kişiye bağlı çıt sözcüğüyle kurulur. İki kalıp da konuşmamayı anlatır ve aynı durum için söylenebilir.
Bu atasözü, duygu ve düşüncelerini açığa vurmayan sessiz insanın tehlikeli olabileceğini söyler. Çıtı çıkmayan kişi de sessizdir; ama deyim onun tehlikeli olduğunu ileri sürmez. Atasözü sessizliğin ardındaki niyete, deyim yalnız konuşmamaya bakar.