Deyim

Cızlamı Çekmek (cızlam Etmek) Ne Demek?

Anlamı

1) kaçmak, savuşup gitmek; 2) argo ölmek:
'Adam bir hafta içinde cızlamı çekerse hiç günahım yokken adım kötüye çıkar.' -T. Yücel.

Detaylı Açıklama

Cızlamı çekmek iki anlamda kullanılır. Birincisi kaçmak, savuşup gitmektir: kişi bir yerden, bir durumdan ya da bir kişiden uzaklaşır. Kaçış bir borçtan, bir cezadan, bir sıkıcı işten ya da bir tehlikeden olabilir. İkinci anlam argodur: ölmek. Bu anlamda kalıp ölümü kaba, teklifsiz bir dille anar; bir yas ortamında söylenmesi yadırganabilir. Kalıbın cızlam etmek biçimi de vardır. Kaçma anlamında kalıp bir yerle birlikte kurulabilir: köyden cızlamı çekti. Kişi kimseye haber vermeden, çabucak gidebilir. Söz bir mahalle anlatısında, bir kahvehane sohbetinde ya da bir romanın konuşmalarında geçebilir. Bir yerden ayrılış anlatılıyorsa kaçma, bir ölüm anlatılıyorsa argo anlam kastedilir. Kaçan kişinin ardından bir kızgınlık da duyulabilir: borcunu ödemeden cızlamı çekti.

Örnek Cümleler

  1. Bakkala üç aylık veresiye borcu olan kiracı, bir gece eşyalarını kamyonete yükleyip mahalleden cızlamı çekti.
  2. Düğünün sonunda masaları toplamaya yardım etmesi istenince Cem, kimseye görünmeden cızlamı çekti.
  3. Kahvedekiler, yıllarca mahalleyi haraca bağlayan kabadayının hapiste cızlamı çektiğini duyunca bir süre sustu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Tanık ikinci anlamın altında yer alır: adam bir hafta içinde cızlamı çekerse hiç günahım yokken adım kötüye çıkar. Konuşan, adamın ölmesi durumunda suçun kendisine yükleneceğinden kaygılanır. Kalıp burada ölümü argo bir dille anar.

Savuşup gitmek, ilgi çekmeden gizlice ve aceleyle ayrılmaktır. Cızlamı çekmek ise birinci anlamında kaçmayı, savuşup gitmeyi anlatır; ikinci anlamında da argo bir dille ölmeyi. Gizli ve aceleyle bir ayrılış her iki sözle de anlatılabilir.

Bu atasözü, tehlikeden kaçanın kazançlı çıktığını söyler. Birinci anlamda cızlamı çeken kişi de bir durumdan kaçmıştır. Ama deyim kaçışın doğru olup olmadığına karar vermez; yalnız gidişi anlatır.