Anlamı
1) çocuk bakıcılığı ile uğraşmak:
'Elli yaşlarında bir adam, konaklarda dadılık eden bir kadının erkeğidir.' -M. Ş. Esendal. 2) mec. üzerine sorumluluk almak, göz kulak olmak, sahip çıkmak, sahiplenmek.
Detaylı Açıklama
Dadılık etmek iki anlamda kullanılır. Birincisi çocuk bakıcılığı ile uğraşmaktır: dadı, bir evde çocuğun yemeğine, uykusuna, giyimine bakan kadındır ve dadılık etmek bu işi yapmaktır. Bu anlamda kalıp bir iş ya da bir görev anlatır; ücretle yapılabilir, bir akrabanın yardımı da olabilir. İkinci anlam mecazdır: üzerine sorumluluk almak, göz kulak olmak, sahip çıkmak, sahiplenmek. Burada bakılan kişi çocuk olmak zorunda değildir; bir yetişkin, bir öğrenci, yeni gelmiş bir çalışan ya da bir hasta olabilir. Kalıp, bakılan kişinin kendi başına bırakılmadığını, birinin onu gözettiğini anlatır. Konuşan kendi yükünü anlatırken de bu sözü kurabilir: yıllarca kardeşlerime dadılık ettim. Kime bakıldığı yönelme ekiyle söylenir: kardeşine, stajyere, yaşlı babasına dadılık etmek.
Örnek Cümleler
- Annesi fabrikada çalışan ikizlere yaşlı komşuları Saniye Hanım yıllarca dadılık etti, okula da onları o götürüp getirdi.
- Şirkete yeni giren genç mühendise ilk aylarda kıdemli usta dadılık etti, yaptığı her hatayı sessizce düzeltti.
- Babaları felç geçirince büyük kardeş bütün aileye dadılık etmeye başladı; ilaçları, faturaları, okul kayıtlarını o takip etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Esendal, konaklarda dadılık eden bir kadından söz eder; burada kalıp birinci anlamdadır. O kadın, konakların çocuklarına bakan bir bakıcıdır. Yazar onu yaptığı işle tanıtır; cümlede mecaz bir sahiplenme yoktur.
Göz kulak olmak, mecaz anlamında gözetmek, korumak, bakmaktır. Sözlük dadılık etmenin ikinci anlamını verirken göz kulak olmayı da aynı tanımda sayar. Dadılık etmek buna sorumluluğu üstlenmeyi ve sahiplenmeyi de ekler.
Ağanın gözü öküzü semiz eder, ana babalar çocuklarına, mal sahipleri mallarına iyi bakarlarsa iyi sonuç alınacağını söyler. Dadılık etmek de bir çocuğa ya da bir kişiye bakmayı, onu gözetmeyi anlatır. Atasözü bakımın sonucuna, deyim bakımı üstlenenin işine bakar.