Anlamı
iyi olan bir durumu kötüye dönüştürmek:
'Abdülhamit, Midhat Paşa'nın katli ile fikir denilen kuvvete ağır bir darbe vurmuş.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Darbe vurmak, iyi giden ya da dengede duran bir durumu kötüleştirmek, ona zarar verecek güçlü bir etki yapmak anlamında kullanılır. Buradaki darbe fiziksel saldırı olmayabilir; bir karar, olay, haber, kayıp ya da sert müdahale de darbe vurabilir. Deyim, düzenli görünen yapının dışarıdan gelen etkiyle bozulduğunu düşündürür. Bu yüzden ekonomi, siyaset, eğitim, aile hayatı ve kişisel ilişkilerde rahatça kullanılabilir. Sözün asıl gücü, etkinin sıradan değil sarsıcı ve iz bırakıcı oluşundadır. Bir gelişme yalnız değişiklik yaratmaz; sistemi zedeler, moral düşürür veya işleyişi bozar. Bu nedenle darbe vurmak ifadesi, olumsuz etkinin ağırlığını kısa ve sert biçimde anlatır. Bu kullanım, planlı ve hedefe dönük bir zarar verme niyetini de içinde taşıdığı için sert duyulur.
Örnek Cümleler
- Ani ve hesapsız vergi artışı küçük esnafa onarılması güç bir darbe vurdu.
- Yalan haber kurumun yıllarca emekle inşa edilen itibarına ciddi darbe vurdu.
- Bu ayrılık yalnız eve değil, çocukların düzenine de darbe vurdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bu deyim, etkinin yalnız küçük bir eksilme yaratmadığını, yapıyı sarsacak kadar ağır geldiğini düşündürür. Zarar vardır ama aynı zamanda dengenin bozulması ve toparlanma ihtiyacının doğması da söz konusudur.
Ekonomik yorumlarda, siyasi değerlendirmelerde, toplumsal olayların etkisini anlatırken ve kişisel ilişkilerde derin kırılmaları tarif ederken çok yaygındır. Çünkü güçlü olumsuz etkileri hem soyut hem somut biçimde taşıyabilir.
Darbe vurmak etkiyi yapan tarafı anlatır; bir olayın ya da kişinin başka bir yapıya zarar vermesini öne çıkarır. Darbe almak ise bu etkinin muhatabı olmayı, yani sarsıntıyı yaşayan tarafı anlatır.