Anlamı
'anlatılması güç, anlatılamaz' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Değme gitsin, bir şeyin anlatılması güç, anlatılamaz olduğunu bildiren bir sözdür. Konuşan bir duygunun, bir manzaranın ya da bir olayın derecesini sözcüklerle karşılayamayacağını söyler. Böylece dinleyen, anlatılmayanın büyüklüğünü kendisi tasarlar. Söz tek başına, bir ünlem gibi de söylenebilir: Ah, o günler, değme gitsin! Kalıp cümlenin sonunda durabilir: Öyle bir yağmur yağdı ki değme gitsin. Önünde öyle, öyle bir ya da o kadar gibi bir derece sözü bulunabilir. Söz bir anıyı anlatırken ya da bir deneyimi paylaşırken konuşma dilinde geçer. Konuşan kalıptan sonra anlatmayı sürdürebilir de, orada bırakabilir de. Kalıbın kendisi ayrıntı vermez; dinleyene bir ölçü verir: anlatılan şey sıradan değildir. Söz yazıda da, bir mektupta ya da bir anı kitabında da yer alabilir.
Örnek Cümleler
- Gece yarısı başlayan fırtınada çatıdaki kiremitler uçtu, pencereler zangırdadı; o geceki korku değme gitsin.
- Yaylaya vardığımızda önümüze serilen yeşil vadi öyle güzeldi ki değme gitsin, kimse fotoğraf çekmeyi bile düşünemedi.
- İki gün aralıksız eşya taşıdıktan sonra hepimizin yorgunluğu değme gitsin, akşam yemeğinde gözlerimiz kapanıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlük bunu belirtmez. Değme gitsin bir sevinç ya da güzellik için de, bir korku ya da yorgunluk için de kurulabilir. Söz yalnız anlatılan şeyin sözcüklerle karşılanamayacak kadar güçlü olduğunu bildirir.
Sözlük iki söze aynı tanımı verir: anlatılması güç, anlatılamaz. Deme gitsin maddesinde bir örnek de vardır: Öyle sevindim ki deme gitsin. İki söz aynı cümlelerde kullanılabilir; aralarındaki fark biçimdedir.
Sözlük sormayı çokluk, aşırılık ve kötü bir durum anlatan bir söz diye tanımlar: Öyle bir sıcak ki sorma gitsin. Değme gitsin ise anlatılması güç olanı bildirir ve iyi ya da kötü diye bir sınır taşımaz. İki söz de bir derecenin sözcüklere sığmadığını sezdirir.