Anlamı
'anlatılması güç, anlatılamaz' anlamında kullanılan bir söz: Öyle sevindim ki deme gitsin.
Detaylı Açıklama
Deme gitsin, anlatılması güç, anlatılamaz anlamında kullanılan bir sözdür. Sözlüğün örneği bir sevinci anlatır: Öyle sevindim ki deme gitsin. Konuşan duygunun derecesini sözcüklerle veremeyeceğini söyler. Deme sözü dinleyene seslenir; anlatmaya çalışma, anlatılamaz der gibi. Söz bir sevinci, bir şaşkınlığı, bir kalabalığı ya da bir yorgunluğu anlatırken kurulabilir. Kalıp öyle ... ki yapısının sonunda durabilir: öyle ağladı ki deme gitsin. Ki bağlacından sonra beklenen açıklama gelmez, yerini bu söz alır. Söz gündelik konuşmaya aittir; bir anlatıyı canlı tutar. Anlatılmayanın iyi mi kötü mü olduğunu deyim söylemez. Dinleyen, sözcüklere dökülmeyen dereceyi kendi hayaliyle tamamlar. Söz cümleye sıcak, konuşma diline yakın bir hava katar.
Örnek Cümleler
- Yıllar sonra kızını havaalanında gören yaşlı kadın öyle ağladı ki deme gitsin.
- Bayram sabahı otogarda öyle bir kalabalık vardı ki deme gitsin, bilet kuyruğu sokağa taşmıştı.
- Sınav sonucunu görünce öyle sevindim ki deme gitsin, bütün gece uyuyamadım.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Deme, demek fiilinin olumsuz emridir ve dinleyene yönelir. Konuşan dinleyene, anlatmaya kalkma, bu anlatılamaz der gibidir. Gitsin sözü de derecenin sözcüklere sığmayacak kadar büyük olduğunu pekiştirir; konuşan ardından anlatmayı sürdürebilir.
Sorma, sözlüğe göre bir çokluğu, bir aşırılığı ya da kötü bir durumu bildirir: Sorma başımıza gelenleri. Deme gitsin ise anlatılamazlığı bildirir ve sözlüğün örneği bir sevinçtir. Biri çokluğu, aşırılığı ya da kötü bir durumu, öteki anlatılamayacak ölçüde büyük her duyguyu anlatabilir.
Aşk ağlatır, dert söyletir sözüne göre derdi olan herkese derdini anlatır. Deme gitsin diyen kişi ise anlatmaya başlar ama sözün bir yerde yetmediğini söyler. Biri anlatma isteğini, öteki anlatmanın sınırını gösterir.