Anlamı
densizce, delice iş yapanlar yaptıklarından utanacak durumda değillerdir ama ailesi, yakınları onların davranışlarından üzüntü duyarlar, utanırlar.
Detaylı Açıklama
Deli arlanmaz, soyu arlanır atasözü, densizce, ölçüsüzce ve utanmazca davranan kişinin yaptığından utanç duymayabileceğini; fakat ailesinin ve yakınlarının onun yüzünden mahcup olacağını anlatır. Burada “deli” sözü gerçek akıl hastalığından çok, had bilmeyen, düşüncesiz ve taşkın kişi anlamında kullanılır. Atasözü, bireyin yaptığı yanlışın sadece onu değil, çevresini de etkilediğini gösterir. Aile, akraba ve yakın çevre, kişinin taşkın davranışının utancını taşıyan tarafa dönüşür. Söz bu yüzden bireysel sorumsuzlukla toplumsal mahcubiyet arasındaki bağı vurgular. Özellikle aile terbiyesi, mahalle baskısı ve toplumsal saygınlık üzerine kurulmuş kültürlerde çok güçlü durur. İnsan davranışının yalnız kendine ait olmadığını hatırlatan sert bir uyarıdır. Atasözü, kişinin yaptığı taşkınlığın bazen yalnız kendisini değil, yakın çevresini de utandırdığını söyler.
Örnek Cümleler
- Oğlan yine kahvede taşkınlık yapınca herkes deli arlanmaz, soyu arlanır dedi.
- Aile büyükleri, sosyal medyada ölçüsüz davranan gençlere deli arlanmaz, soyu arlanır sözünü hatırlatıyor.
- Mahallede birinin yaptığını sadece kendisi çekmiyor; deli arlanmaz, soyu arlanır diye boşuna dememişler.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü ölçüsüz davranan kişi çoğu zaman kendi yaptığının ayıbını hissetmez. Ama onunla bağı bulunan aile ve yakın çevre, bu davranışın toplum içindeki yükünü taşımak zorunda kalır.
Daha çok akılsız, taşkın, hadsiz ve utanmaz davranan kişi anlamında anlaşılmalıdır. Yani tıbbi bir durumu değil, toplumsal ölçü tanımayan tavrı anlatır. Böylece sorun akıl değil, utanma ve ölçü bilmeyen taşkınlık olarak çerçevelenir.
Aile itibarı, toplumsal saygınlık ve kişinin davranışından çevresinin de etkilendiği fikrini korur. Böylece bireysel özgürlükten çok sorumluluğu ve utanma duygusunu öne çıkarır. Atasözü tam da bu nedenle bireysel davranış ile toplumsal yansıma arasındaki bağı öne çıkarır.