Atasözü

Deli Arlanmaz, Soyu Arlanır Ne Demek?

Anlamı

densizce, delice iş yapanlar yaptıklarından utanacak durumda değillerdir ama ailesi, yakınları onların davranışlarından üzüntü duyarlar, utanırlar.

Detaylı Açıklama

Deli arlanmaz, soyu arlanır atasözü, densizce, delice iş yapanların yaptıklarından utanacak durumda olmadığını, ama ailesinin ve yakınlarının bu davranışlardan üzüntü duyup utandığını söyler. Söz iki tarafı karşı karşıya koyar: davranışı yapan ve utancını çeken. Utanç, işi yapan kişide değil, onun soyunda, yani ailesinde ve akrabalarında görülür. Sözdeki deli, tanıma göre densizce, delice iş yapan kişidir. Delice iş bir rezalet, bir kavga, bir sarhoşluk ya da toplum içinde yapılan yakışıksız bir davranış olabilir. Atasözü bir ailenin, bir çocuğu ya da bir kardeşi yüzünden mahcup olduğu anlarda söylenebilir. Konuşan, utanması gereken kişinin utanmadığına, yükün yakınlara kaldığına dikkat çeker. Üzüntü de utançla birlikte gelir; aile hem kızar hem yüzü yerde dolaşır. Söz bir yakınmayı, bir sitemi ya da bir acımayı taşıyabilir.

Örnek Cümleler

  1. Düğünde sarhoş olup masaları deviren Cem ertesi gün hiçbir şey olmamış gibi gezdi, annesi ise kimsenin yüzüne bakamadı; deli arlanmaz, soyu arlanır.
  2. Mahallede herkese çatan delikanlının yaptıklarını duyan babası camiye gitmeye utanır oldu; deli arlanmaz, soyu arlanır.
  3. Meclis toplantısında küfürler savuran üye hiç pişman değildi, kardeşleri ise utancından günlerce kimseyle konuşamadı; deli arlanmaz, soyu arlanır.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Arlanmak utanmak, ar duymak demektir. Atasözü bu fiili iki kez kullanır: önce olumsuz, sonra olumlu biçimde. Böylece utancın kimde bulunmadığı ve kimde bulunduğu tek bir cümlede, yan yana gösterilir.

Arsız, sözlüğün tanımına göre hiçbir şeyden utanmadığı için elbise diye çul da giyse salına salına gezer. Deli arlanmaz, soyu arlanır da utanmayan bir kişiyi anlatır. İkincisi bu utancın ailenin ve yakınların sırtına bindiğini de ekler.

Bu deyimin sözlükteki karşılığı utanmamak, utanç duymamak ve yüzsüzlük etmektir. Atasözündeki deli de yaptıklarından utanacak durumda değildir. Deyim utanmayan kişiyi adlandırır; atasözü onun davranışından utananları da sahneye çıkarır.