Anlamı
deliye yaraşır davranışta, delicesine:
'Bizimkinin kıza deli gibi âşık olduğu daha ilk bakışta anlaşılıyor.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Deli gibi, deliye yaraşır davranışta, delicesine anlamındadır. Söz bir davranışın ölçüsünü aştığını, olağan sınırları zorladığını bildirir. Bir fiilin önünde zarf olarak durur: deli gibi koşmak, deli gibi çalışmak, deli gibi sevmek. Sıfat olarak da bir kişiyi nitelendirebilir: deli gibi bir adam. Davranış bir sevgi, bir öfke, bir çalışkanlık, bir koşu ya da bir eğlence olabilir. Konuşan, davranışın derecesini vurgulamak için bu sözü seçer. Söz kişinin aklını yitirdiğini söylemez; yalnız davranışının bir delininki gibi ölçüsüz olduğunu bildirir. Gündelik konuşmada da, öykülerde de geçer. Kalıp bir abartı havası taşır ve cümleye canlılık katar. Bir yarışı, bir kutlamayı, bir sınav hazırlığını ya da bir kavgayı anlatırken kullanılır. Delicesine sözü aynı anlamı tek sözcükte verir.
Örnek Cümleler
- Otobüsü kaçırmamak için deli gibi koşan çocuk durağa son anda yetişti, nefes nefese koltuğa oturdu.
- Sınav haftası boyunca deli gibi çalışan Zeynep bütün derslerden yüksek not aldı.
- Maç bitince deli gibi bağırıp birbirine sarılan taraftarlar sabaha kadar sokaklarda kutlama yaptı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ümit'in cümlesinde söz bir aşkı niteler: bizimkinin kıza deli gibi âşık olduğu ilk bakışta anlaşılır. Burada deli gibi, aşkın derecesini gösterir. Tanık sözün bir duyguyla da kurulabildiğini gösterir.
Kullanılmaz. Deli gibi çalışmak bir çalışkanlığı, deli gibi sevmek bir bağlılığı anlatır. Söz davranışın iyi ya da kötü olduğunu değil, derecesini bildirir; aynı kalıp bir taşkınlığı da anlatabilir.
Âşığa Bağdat uzak değil sözü, bir şeyi elde etmek için aşırı istekli olana bu uğurdaki fedakârlıkların güç gelmediğini anlatır. Deli gibi de bir isteğin ya da davranışın ölçüyü aşan derecesini bildirir. Deli gibi seven biri için atasözü, yoldaki zorlukların neden gözünde büyümediğini açıklar.