Anlamı
deliye yaraşır davranışta, delicesine:
'Bizimkinin kıza deli gibi âşık olduğu daha ilk bakışta anlaşılıyor.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Deli gibi sözü, bir işi ya da duyguyu delicesine, ölçüsüzce, aşırı bir yoğunlukla yapmak anlamında kullanılır. Bu ifade bazen aşkı, bazen öfkeyi, bazen çalışma hızını, bazen de telaşı anlatır. Ortak nokta, sıradan ölçünün aşılmasıdır. İnsan birini deli gibi sevebilir, deli gibi koşabilir, deli gibi çalışabilir ya da deli gibi korkabilir. Bu yüzden deyim çok esnek ve gündelik dilde çok yaygındır. Sözün gücü, delilik imgesi üzerinden yoğunluğu bir anda yükseltmesinden gelir. Duygunun ya da hareketin normale sığmadığını kısa yoldan sezdirir. Bağlama göre romantik, eleştirel, komik ya da dramatik tınlayabilir. Türkçede aşırılığı anlatmanın en canlı yollarından biridir. Bu kullanım, ölçüsüzlük ve aşırılık hissini tek kelimelik güçlü bir benzetmeyle görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Onu ilk gördüğü günden bu yana deli gibi sevdiğini çevresinden saklamıyordu.
- Sınava son hafta deli gibi çalıştı ama yine de heyecanı dinmedi.
- Yağmur aniden başlayınca herkes otobüs durağına yetişmek için deli gibi koştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü bu ifade belirli bir duyguya bağlı değildir; asıl olarak yoğunluğu anlatır. Sevgi, öfke, korku, çalışma ya da hareket ne olursa olsun, ölçüyü aşan her durumda doğal biçimde kullanılabilir.
Kısa, ritimli ve çok esnek bir ifadedir. İnsanların gündelik hayatında sık karşılaştığı aşırılıkları tek kelimeyle kuvvetlendirebildiği için dilde çok kolay yer bulur. Bu esneklik, deyimin hem övgüde hem eleştiride, hem hızda hem yoğunlukta kullanılabilmesini sağlar.
İki söz de duygunun ölçüyü aşmasını anlatır. Deli gibi daha genel bir yoğunluk ifadesidir; deli bayrağı açmak ise özellikle aşk ve gönül hâlinin görünür taşkınlığına yönelir.