Deyim

Delik Deşik Etmek Ne Demek?

Anlamı

1) bir canlının vücudunda bir araçla birçok yara, kesik açmak; 2) bir şeyin her yanında delikler açmak:
'Üst üste attığı kurşunlarla hedefin içini delik deşik etmeye başlamıştı.' -Y. K. Karaosmanoğlu.

Detaylı Açıklama

Delik deşik etmenin sözlükte iki anlamı vardır. İlkinde bir araçla bir canlının bedeninde birçok yara, kesik açılır; araç bir bıçak, bir süngü, bir saçma ya da sivri bir alet olabilir. İkincisinde bir şeyin her yanında delikler açılır; nitelenen bir duvar, bir tabela, bir kumaş ya da bir hedeftir. İki anlamda da yaraların ya da deliklerin çokluğu öne çıkar; tek bir delik bu sözle anlatılmaz. Deliği açan kişi ya da araç cümlenin öznesidir, delinen şey nesne olur: kolunu, duvarı, hedefi delik deşik etmek. Söz bir kavgayı, bir avı, bir onarımı ya da bir atış talimini anlatırken geçebilir. İkileme biçimindeki kuruluş, deliklerin her yana dağıldığını sezdirir. Kalıp işin özenle mi, öfkeyle mi yapıldığını söylemez; yalnız sonucu bildirir.

Örnek Cümleler

  1. Gece yarısı çıkan kavgada bıçak çeken saldırgan, karşısındaki gencin kolunu delik deşik etti; yaralı hastaneye kaldırıldı.
  2. Kablo kanalını bulamayan usta matkapla salonun duvarını delik deşik etti, boyacıyı yeniden çağırdık.
  3. Av dönüşü sıkılan avcılar köy girişindeki tabelayı saçmayla delik deşik etmişti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Karaosmanoğlu'nun cümlesinde biri üst üste attığı kurşunlarla hedefin içini delik deşik etmeye başlar. Tanık ikinci anlamın altında durur: delinen şey bir canlı değil, bir hedeftir. Araç da kurşundur.

Kalbura çevirmek, sözlükte doğrudan delik deşik etmek diye açıklanır. Kalbur, tahılı elemek için kullanılan çok delikli bir kaptır. Benzetme, delinen şeyin bir kalbur kadar delikle dolduğunu anlatır.

Delik deşik olmak yaraların ya da deliklerin oluştuğunu bildirir ve delinen şeyi cümlenin başına koyar. Delik deşik etmek ise bu delikleri açmaktır; cümlede açan taraf görünür. İki kalıbın anlamları birbirine karşılık gelir.