Anlamı
1) bir canlının vücudunda bir araçla birçok yara, kesik oluşmak:
'... düşman süngüleriyle delik deşik olmaktansa tabancasını şakağına dayayıp tetiği çekmeyi düşünüyordu.' -N. Cumalı. 2) bir şeyin her yanı delinmek:
'Adamın kuruyup kalan kanının üstüne delik deşik olan yatakların pamukları saçıldı.' -L. Tekin.
Detaylı Açıklama
Delik deşik olmak, bir canlının bedeninde çok sayıda yara ve kesik oluşması ya da bir nesnenin her yanının delinmiş, bozulmuş hâle gelmesi anlamında kullanılır. Bu ifade, tek bir hasarı değil, yaygın ve ağır bir tahribatı anlatır. Bir beden süngü, kurşun ya da kesici aletlerle delik deşik olabilir; bir yatak, çuval ya da duvar da aynı şekilde her yanından zarar görmüş olabilir. Bu yüzden söz hem savaş ve şiddet anlatılarında hem de yıpranmış eşya betimlemelerinde güçlü durur. Deyimin etkisi, göz önüne bir anda çok sayıda yara ve delik getirmesindedir. Kısa ama sert bir tablo kurar. Yıpranmanın sıradan değil, yoğun ve geri dönmesi zor olduğunu hissettirir.
Örnek Cümleler
- Çatışmadan geri kalan araç sabaha kadar kurşun yaralarıyla delik deşik olmuştu.
- Eski çatı yılların yağmuru ve fırtınasından sonra yer yer delik deşik olmuştu.
- Filmde askerin üzerindeki askeri ceket kurşunlardan dolayı delik deşik olmuş görünüyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü tek bir yıpranmayı değil, çok sayıda deliğin ve yaranın bir araya geldiği büyük hasarı anlatır. Bu yüzden sıradan bozulmadan daha sert ve sarsıcı duyulur.
Canlılarda yaralanma, nesnelerde ise delinme ve parçalanma üzerinden ortaklaşır. Her iki durumda da yüzeyin bütünlüğü bozulur ve çok yerden hasar görmüş olma hissi öne çıkar.
Delik deşik etmek hasarı yapan eylemi, delik deşik olmak ise bu hasara uğrayanın durumunu anlatır. Biri neden, diğeri sonuç gibidir. Bu nedenle aynı çekirdeğin biri etken, diğeri edilgen sonucu karşılar.