Deyim

Delik Deşik Olmak Ne Demek?

Anlamı

1) bir canlının vücudunda bir araçla birçok yara, kesik oluşmak:
'... düşman süngüleriyle delik deşik olmaktansa tabancasını şakağına dayayıp tetiği çekmeyi düşünüyordu.' -N. Cumalı. 2) bir şeyin her yanı delinmek:
'Adamın kuruyup kalan kanının üstüne delik deşik olan yatakların pamukları saçıldı.' -L. Tekin.

Detaylı Açıklama

Delik deşik olmak sözlükte iki anlamla verilir. İlki, bir canlının vücudunda bir aletle açılmış çok sayıda yara ve kesiğin bulunmasıdır. İkincisi, bir şeyin her yanının delinmesidir. Cümlede delinen canlı ya da eşya özne olur: asker, yatak, çatı, kazak. Deliği açan araç ya da etken ayrıca anılabilir: kurşunlarla, şarapnelle, doluyla, güve yüzünden. Birinci anlam savaşı, bir kazayı ya da bir saldırıyı anlatan cümlelerde görülür. İkinci anlam bir eşyanın, bir örtünün ya da bir yapının zarar gördüğünü bildirir. Söz deliklerin çokluğunu anlatır; tek bir yara ya da delik için söylenmez. Delinen şeyin onarılıp onarılamayacağını kalıp belirtmez. Bir haberde, bir anıda ya da bir öyküde geçebilir. Sıfat-fiil biçiminde bir adı da niteler: delik deşik olmuş bir çatı.

Örnek Cümleler

  1. Çatışmada şarapnel parçalarıyla bacakları delik deşik olan asker, aylarca hastanede yattı.
  2. Dolabın dibinde unutulan yün kazak güve yüzünden delik deşik olmuş, giyilecek hâli kalmamıştı.
  3. Dün geceki dolu fırtınasında seranın naylon örtüsü delik deşik oldu, fideler soğuktan dondu.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Cumalı'nın cümlesinde biri düşman süngüleriyle delik deşik olmaktan korkar; bu birinci anlamdır. Tekin'in cümlesinde ise pamukları saçılan yataklar delik deşik olmuştur; bu da ikinci anlamdır. Biri canlıyı, öteki eşyayı gösterir.

Çeteleye dönmek, insanın yüzünde ya da başka bir yerinde birçok kesik ve sıyrık oluşmasıdır. Bu tanım yalnız insan bedenine bakar. Delik deşik olmak ise hem bedene hem eşyaya uygulanır; seranın örtüsü çeteleye dönmez, delik deşik olur.

Doğru söyleyenin tepesi delik olur, sözünün kime dokunacağını düşünmeden doğruyu söyleyenin çok düşman kazandığını anlatır. Atasözündeki delik bir yara görüntüsüdür ve mecazdır. Delik deşik olmak ise gerçek yaraları ya da delikleri anlatır.