Atasözü

Deliye Bal Tattırmışlar, Çarşıda Katran Bırakmamış Ne Demek?

Anlamı

aklı kıt olan kimse, bir kez hoşuna gitmiş olan şeye benzettiği nesneyi, gerçekten ona benzemese de elde etmeye çalışır.

Detaylı Açıklama

Deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış atasözü, aklı kıt bir kimsenin bir kez hoşuna giden şeye benzettiği nesneyi, gerçekte ona benzemese de elde etmeye çalıştığını söyler. Görüntüde deli, balın tadını bir kez alınca katranı bala benzetir ve çarşıdaki katranı toplar. Söz kendi kurduğu bir benzerliğe aldanan, ayırt etmeden karar veren kişiyi anlatır; benzerlik ortada olmasa da o, bir kez beğendiği şeyi başka nesnelerde de görür. Bir alışverişte, bir yatırımda ya da bir hevesin peşinde görülen bu tutum bu sözle eleştirilebilir. Atasözü kişinin ilk deneyiminin iyi olduğunu kabul eder; yanılgı ikinci adımda başlar. Söz tanımdaki aklı kıt niteliğini bu yanılgıya bağlar. Ayırt edememek, sözün asıl konusudur.

Örnek Cümleler

  1. İlk aldığı hisseden kâr eden Ahmet, adı benzeyen bütün şirketlerin hissesini topladı ve hepsinde zarar etti; deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış.
  2. Bir kez kristal vazo alıp beğenen teyzem, pazarda kristale benzeyen bütün camları satın aldı; deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış.
  3. Tatlı bir yaban mersini yiyen çocuk ormanda mavi renkli bütün yemişleri toplamaya başladı, annesi zor durdurdu; deliye bal tattırmışlar, çarşıda katran bırakmamış.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Bal tatlı ve yenen bir şeydir, katran ise yenmez. Atasözü bu iki şeyi yan yana anar: deli, bir kez tattığı balı katranda da bulacağını sanır. Benzerliği kuran delinin kendisidir; katran gerçekte bala benzemese de onu bal yerine koyar.

Gözü kalmak, sözlükte elde edemediği bir şeye karşı isteği sürmek ve onu kıskanmak diye açıklanır. Atasözündeki deli de bir kez tattığı şeyi yeniden ister. Ancak atasözü isteğin yanlış nesneye yöneldiğini de gösterir.

Oduncunun gözü omçada sözü, herkesin işine yarayan şeyi elde etmeye çalıştığını anlatır. Deliye bal tattırmışlar ise işe yaramayan, yalnız benzeyen şeyi toplayan kişiyi anlatır. Biri yerinde bir isteği, öteki ayırt edemeyen bir isteği konu edinir.