Atasözü

Demiri Tavında Dövmeli Ne Demek?

Anlamı

her iş zamanında ve uygun durumda yapılır.

Detaylı Açıklama

Demiri tavında dövmeli atasözü, bir işin vakti gelmişken ve şartlar elverişliyken yapılmasını öğütler. Görüntü demircinin ocağından gelir: ateşte kızaran demir, soğumadan örsün üstünde dövülür. Fiil gereklilik kipindedir; dövmeli, dövmek gerekir demektir. Atasözü de böylece bir gözlem gibi değil, doğrudan bir öğüt gibi kurulur. Demiri sözü belirtme eki alır; dövülecek demir bellidir, ateşte bekleyen demirdir. Öğüdün muhatabı kararsız kalan, işi erteleyen ya da fırsatı kaçırmak üzere olan kişidir. Uygun an bir pazarlık, bir hasat, bir sınav dönemi ya da bir barışma fırsatı olabilir. Sözde demiri kimin dövmesi gerektiği söylenmez; dinleyen kendini o kişinin yerine koyar. Bir aile büyüğünün gence öğüdünde, bir ustanın çırağına sözünde ya da bir ortaklık görüşmesinde geçebilir.

Örnek Cümleler

  1. Patronun keyfinin yerinde olduğu sabah zam isteğimi ilettim, hemen kabul etti; demiri tavında dövmeli.
  2. Mayası tam kıvamına gelen hamuru bekletmeden şekillendiren fırıncı, ekmeklerin hepsini kabarık ve yumuşak çıkardı; demiri tavında dövmeli.
  3. Sel suları çekildikten sonra toprağı tavında bulan çiftçi ekimi bir haftada bitirdi; demiri tavında dövmeli.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Dövmeli, dövmek gerekir demektir ve gereklilik kipindedir. Bu kip sözü bir öğüde çevirir: dinleyene uygun anı kaçırmaması söylenir. Sözlük ise anlamı genel bir yargıyla verir ve öğüt biçimini ayrıca açıklamaz.

Sözlük iki atasözünü aynı biçimde açıklar. Demir tavında, dilber çağında demirci görüntüsünün yanına güzelin çağını koyar ve yüklem kullanmaz. Demiri tavında dövmeli ise tek görüntüyle yetinir ve sözü bir öğüde bağlar.

Bu atasözü kişinin fırsattan yararlanmasını, geliri bolken ilerisi için biriktirmesini öğütler. İki söz de gereklilik kipiyle kurulmuştur ve uygun anı kaçırmamayı söyler. Biri demircinin ocağından, öteki çeşme başından bir görüntü alır.