Anlamı
1) dik durumdan düşecek duruma gelmek; 2) tanınan ve bilinen ölçülerin dışına çıkmak; 3) tutum ve davranışlarında tutarlılık olmamak; 4) mec. aralarında ilişki bulunan şeyler arasındaki uyum bozulmak.
Detaylı Açıklama
Dengesi bozulmak, sözlükte dört anlamla yer alır. Birincisi dik durumdan düşecek duruma gelmektir: buzda kayan bir yaya ya da fazla yüklenen bir raf için söylenebilir. İkincisi tanınan ve bilinen ölçülerin dışına çıkmaktır. Üçüncüsü bir kimsenin tutum ve davranışlarında tutarlılık kalmamasıdır. Dördüncüsü mecazdır: aralarında ilişki bulunan şeyler arasındaki uyumun bozulması. Bu son anlam bir aileye, bir piyasaya, bir ormana ya da bir bütçeye uygulanabilir. Kalıptaki iyelik eki dengenin kime ya da neye ait olduğunu gösterir: yaşlı adamın dengesi, doğanın dengesi. Hangi anlamın kastedildiğini dengenin sahibi ve anlatılan durum birlikte belli eder. Birinci anlam bedensel bir durumu, üçüncü anlam bir insanın davranışını anlatır. Söz bir kaza haberinde, bir çevre yazısında ya da bir aile sohbetinde geçebilir.
Örnek Cümleler
- Buzlu kaldırımda dengesi bozulan yaşlı adam, korkuluğa tutunarak düşmekten son anda kurtuldu.
- Annesini kaybettikten sonra dengesi bozulan genç, bir gün herkese bağırıyor, ertesi gün kimseyle konuşmuyordu.
- Kurtlar avlanıp azalınca geyikler çoğaldı, genç ağaçlar kemirildi; ormanın dengesi bozuldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tanınan ve bilinen ölçülerin dışına çıkmayı anlatır. Ocak ayında bahar sıcaklarının yaşanması ya da bir kentte fiyatların alışılmış sınırları aşması bu anlamla anlatılabilir: mevsimlerin dengesi bozuldu. Burada bozulan, herkesin bildiği ölçüdür.
Darmaduman olmak, karmakarışık bir duruma gelmektir; bir oda da, bir plan da, bir düzen de darmaduman olabilir. Dengesi bozulmanın dördüncü anlamı ise ilişkili şeyler arasındaki uyumun bozulmasıdır. Uyumu bozulan bir şey her zaman karmakarışık bir duruma gelmez; sözlük iki deyimi ayrı tanımlar.
Bu atasözü dengesiz kimselerden uzak durmak gerektiğini söyler. Dengesi bozulan genç, örnekteki gibi bir gün bağırıp ertesi gün susunca çevresi ondan çekinebilir. Atasözü böyle kişilere karşı bir tutum önerir, deyim ise kişinin hâlini adlandırır.