Anlamı
denizde fırtına olmak.
Detaylı Açıklama
Deniz çıkmak, denizde fırtına olması anlamına gelir. Deyimin öznesi denizdir; çıkmak fiili burada kabarmak, coşmak yerine kullanılır. Rüzgâr sertleşir, dalgalar yükselir ve deniz yolculuğa elverişsiz hâle gelir. Sözlükte yalnız bu gerçek anlamıyla yer alır. Tanım fırtınanın başlangıcına ya da süresine değinmez. Deyim bir balıkçı köyünde, bir iskelede ya da bir vapur seferinin iptal edildiği gün kurulabilir. Deniz çıkınca tekneler limandan ayrılmaz, ağlar kıyıda bekler, yolcular bir sonraki seferi gözler. Kalıp geçmiş zamanla da geniş zamanla da kurulabilir: dün deniz çıktı, bu mevsimde deniz çıkar. Hava durumunu izleyen denizciler ve kıyı halkı bu sözü gündelik konuşmada kullanabilir. Söz bir anı defterinde ya da bir kıyı kasabasını anlatan öyküde de geçebilir.
Örnek Cümleler
- Gece deniz çıkınca balıkçılar ağlarını kıyıya çekti, sabah hiçbir tekne limandan ayrılmadı.
- Deniz çıktığı için adaya giden son vapur iptal edildi, yolcular iskeledeki otelde kaldı.
- Yaz tatilinin ikinci günü deniz çıktı; çocuklar plaj yerine dalgaları pencereden seyretti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Fırtına kopmak, birinci anlamında şiddetli fırtına çıkmaktır; ikinci anlamı mecazdır ve bir yerde kavga, gürültü çıkmasını anlatır. Deniz çıkmak ise yalnız denizdeki fırtınayı adlandırır. Biri her yerde kopabilecek fırtınayı, öteki denizin hâlini anlatır.
Deniz durmak, denizdeki fırtınanın geçmesidir. İki kalıp birbirini izleyen iki hâli adlandırır: önce deniz çıkar, sonra durur. Balıkçılar ilkinde limanda bekler, ikincisinde ağlarını alıp yeniden denize açılır.
Bu atasözü, dağ başında kış fırtınası eksik olmadığı gibi insanın hayatında da yıpratıcı olayların eksik olmadığını söyler. Deniz çıkmak ise gerçek bir fırtınayı adlandırır. Atasözü doğadaki fırtınadan insan hayatına bir benzetme kurar.