Anlamı
derdi olmayan kimse önemsiz şeyleri kendisine dert edinerek söylenir, borcu olmayan kimse de evlenirken birçok şey satın almak zorunda kaldığı için borçlanır.
Detaylı Açıklama
Derdin yoksa söylen, borcun yoksa evlen sözü, insanın çoğu zaman kendi başına dert ürettiğini ya da yeni yükleri bilmeden üstüne aldığını anlatan nükteli bir atasözüdür. İlk bölümde işi gücü yolunda olan kişinin küçük şeyleri büyütüp söylenmeye başlaması eleştirilir. İkinci bölümde ise evliliğin yalnız mutluluk değil, aynı zamanda masraf, sorumluluk ve borç anlamına da gelebileceği hatırlatılır. Bu yüzden söz hem hayat tecrübesi hem de hafif alay taşır. İnsan rahatken bile bir uğraş, bir masraf, bir şikâyet konusu bulur; atasözü bu insan hâlini kısacık biçimde özetler. Çoğu zaman boş yere mızmızlanan ya da yeni yüklerin farkında olmadan karar veren kişilere söylenir. Söz, insanın kendi eliyle hayatına yük ekleme eğilimini alaylı ama gerçekçi bir dille eleştirir.
Örnek Cümleler
- Babam boş yere yakınan kardeşime, derdin yoksa söylen, borcun yoksa evlen, dedi.
- Düğün masraflarını görünce bu kez derdin yoksa söylen, borcun yoksa evlen sözünü daha iyi anladık.
- Her şeye şikâyet bulana amcam gülerek derdin yoksa söylen, borcun yoksa evlen derdi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü insanın rahatken bile kendine yeni dertler çıkarma eğilimini alaycı bir dille anlatır. Güldürür ama aynı anda davranışı eleştirir. Mizah, insanların bazen kendi elleriyle başlarına yük aramalarını alaylı bir açıklıkla göstermesinden doğar.
Çünkü geleneksel hayatta evlilik çoğu kez ciddi masraf ve yeni yükler anlamına gelir. Atasözü de bu yönü öne çıkararak kararların bedelini hatırlatır. Çünkü burada evlilik, sorumluluk ve yük getiren ciddi bir hayat düzeniyle birlikte düşünülmüştür.
Boş yere söylenen, elindekinin kıymetini bilmeyen ya da yeni sorumlulukların ağırlığını hesaba katmadan heveslenen kişilere söylenirken daha yerinde olur. Özellikle rahatını bozup durduk yerde iş çıkaran, kendine yeni yük arayan kişilere söylenirken yerini bulur.