Anlamı
bir kimse veya olay sıkıntı vermek:
'Artık açıkça mahallenin başına dert olmaya başlamış.' -Y. N. Nayır. 'Nereden buraya gelmiş, âlemin başına dert kesilmişti.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Dert olmak, bir kimsenin ya da bir olayın sıkıntı vermesi demektir. Kalıp dert kesilmek biçiminde de geçer. Tanım iki ayrı özne anar: sıkıntıyı veren bir kişi olabilir, bir olay da. Kişi gürültücü bir komşu, geçimsiz bir akraba ya da kirasını ödemeyen bir kiracı olabilir. Olay uzayan bir hastalık, ani bir masraf ya da su baskını olabilir. Sıkıntı çeken taraf da cümlede gösterilir ve kalıba başına sözü eklenebilir: mahallenin başına dert olmak. Sıkıntı çeken tek bir kişi de olabilir, bütün bir mahalle de. Deyim sıkıntının ne kadar sürdüğünü söylemez; başlamak fiiliyle sıkıntının yeni ortaya çıktığı da anlatılabilir. Sıkıntıyı veren kişi bunu bilerek de yapabilir, bilmeden de; tanım bu konuda bir şey söylemez.
Örnek Cümleler
- Her gece yüksek sesle müzik açan yeni kiracı kısa sürede bütün apartmanın başına dert oldu.
- Yağmurdan sonra bodruma dolan su ev sahibine aylarca dert oldu, eşyaların yarısı çürüdü.
- Babasının uzayan hastalığı, işini bırakıp ona bakan Zehra'ya dert kesildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Nayır'ın cümlesi dert olmayı örnekler: Artık açıkça mahallenin başına dert olmaya başlamış. Karay'ın cümlesi ise dert kesilmeyi gösterir: Nereden buraya gelmiş, âlemin başına dert kesilmişti. İki cümlede de sıkıntı veren bir kişidir ve sıkıntı başına sözüyle bir topluluğa yöneltilir.
Başına bela olmak, sıkıntı vermek, tedirgin etmek, musallat olmaktır. Dert olmanın tanımı yalnız sıkıntı vermeyi anar. Musallat olmak öğesi başına bela olmanın tanımında vardır; dert olmanın tanımında yer almaz.
Atasözü, bir kötünün yalnız yakın çevresine değil daha geniş çevrelere de zararının dokunduğunu söyler. Dert olmak da bir kimsenin çevresine sıkıntı vermesini anlatabilir; sözlükteki tanıkta bir kişi bütün mahallenin başına dert olur. Atasözü zararın yayıldığı alanı genişletir, deyim sıkıntı vermeyi adlandırır.