Anlamı
devlete hıyanet etmeyi sanat hâline getirenlere göre devletin bitmez tükenmez malı vardır. Yolunu bulup ondan aşırmayan budaladır.
Detaylı Açıklama
Devletin malı deniz, yemeyen domuz atasözü, devlete hıyanet etmeyi sanat hâline getirenlerin anlayışını aktarır. Sözlüğe göre bu kişilerin gözünde devletin bitmez tükenmez malı vardır; yolunu bulup ondan aşırmayan budaladır. Deniz benzetmesi malın tükenmeyeceği sanısını, domuz sözü ise ondan yararlanmayana yöneltilen aşağılamayı taşır. Sanat hâline getirmek, işin bir kez değil, alışkanlıkla yapıldığını gösterir. Atasözü kamu malını kendi işine kullanan, ödenekleri şişiren ya da ihaleye fesat karıştıran birinin tutumunu anlatırken kurulabilir. Bir yolsuzluk davasının tanık ifadelerinde ya da bir kahvehane sohbetinde duyulabilir. Söz kamu malını korumayı değil, ondan pay kapmayı akıllılık sayar. Yolunu bulmak sözü, aşırmanın bir kurnazlık sayıldığını gösterir. Sözlük bu anlayışı aktarırken hıyanet sözcüğünü kullanır.
Örnek Cümleler
- Belediyenin kamyonlarıyla kendi inşaatına kum taşıtan şef, kimse görmüyor diye her gün bir sefer daha ekledi; devletin malı deniz, yemeyen domuz.
- Hastanenin ilaç deposundan evinin ihtiyacını karşılayan memur, bunu herkesin yaptığı bir hak sayıyordu; devletin malı deniz, yemeyen domuz.
- Kamu ihalesinde fiyatları üç katına çıkaran müteahhit, itiraz eden ortağını budala yerine koydu; devletin malı deniz, yemeyen domuz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Devleti soymayı alışkanlık hâline getirmiş kişilerin görüşünü dile getirir. Sözlük açıklaması bunu açıkça belirtir: bu görüşü taşıyanlara göre devletin malı tükenmez. Söz öğüt vermez; bir zihniyeti özetler.
Bu atasözü devlet malının haksız olarak kendine mal edildiğinde rahatça kullanılamayacağını, günün birinde hesabının sorulacağını söyler. Devlet malını deniz sayan söz ise onu aşırmayı akıllılık sayanların ağzından çıkar. Mirî malı yutulmaz diyen atasözü, bu anlayışa karşı bir uyarı taşır.
Bu atasözü yararlandığı gereci bedava elde eden ve bol bol kullananla yarışılamayacağını söyler. İki sözde de devletin malı bol bol harcanır. Ama devletin malı deniz atasözü bunu aşırma olarak, top otu atasözü ise bedavaya gelen bir bolluk olarak anlatır.